Badania ojcostwa bez udziału ojca – czy to możliwe?

Niejednokrotnie spotkałam się z pytaniem: „czy test na ojcostwo można przeprowadzić bez konieczności włączenia próbki ojca?”. W życiu zdarzają się różne sytuacje losowe, takie jak potencjalny ojciec umiera w czasie kiedy dziecko jest jeszcze w łonie matki. Chcąc dowieść przed Urzędem Stanu Cywilnego i nierzadko przed rodziną zmarłego jego ojcostwo, matka dziecka musi podjąć  odpowiednie kroki aby uzyskać dowód potwierdzający pokrewieństwo między zmarłym ojcem a dzieckiem.

Jeśli pochówek zmarłego mężczyzny jeszcze nie nastąpił wówczas można pobrać od niego materiał tak jak od osoby żyjącej – czyli wymaz z wewnętrznej strony policzka tylko za pomocą wilgotnej wymazówki.

Sprawa wygląda nieco inaczej, jeżeli zmarły został już pochowany. Pierwsza myśl jaka przychodzi większości osób znajdujących się w takiej sytuacji to ekshumacja  i pobranie fragmentu tkanek lub kości od zmarłego. Możliwie jest wtedy wykorzystanie w badaniu bezpośrednio materiału od zmarłego. Niemniej jednak ekshumacja nie jest prostym rozwiązaniem  chociażby ze względów formalnych, dlatego też wiele osób rezygnuje z tego kroku.

Nie zostają jednak oni w sytuacji bez wyjścia – mogą skorzystać z możliwości, jakie daje obecnie genetyka.

Istnieją 3 zasadnicze metody, które pozwalają na uzyskanie informacji co do ojcostwa danego mężczyzny bez konieczności jego bezpośredniego udziału:

  1. Porównanie DNA dziecka z DNA pochodzącym od bliskich krewnych zmarłego ojca – do testu genetycznego włącza się materiał od rodziców zmarłego lub jego innych potomków. Oprócz analizy genetycznej, która ma na celu ustalenie profilów genetycznych wszystkich osób badanych dodatkowo wykonuje się specjalistyczną analizę statystyczną, która określa prawdopodobieństwo pokrewieństwa biologicznego między osobami włączonymi do badania. Zwykle kiedy analizowane są próbki pochodzące od obydwojga rodziców zmarłego ojca i od dziecka uzyskuje się wyniki z prawdopodobieństwem zdecydowanie powyżej 98%. Tego typu testy wykonywane są wtedy kiedy dziecko jest płci żeńskiej.  
  2. Porównanie chromosomu Y w linii męskiej-  takie badanie jest możliwe do wykonania kiedy badane dziecko jest płci męskiej oraz dostępni są męscy krewni ojca tacy jak: ojciec, brat, wujek, lub inny syn.  W badaniu wykorzystywana jest zasada, że każdy mężczyzna przekazuje swojemu synowi chromosom Y (nie występuje on u kobiet), a ten z kolei przekazuje go następnie swojemu synowi. I tak z pokolenia na pokolenie. Chromosom Y bardzo wolno ulega jakimkolwiek zmianom dlatego, badając dziadka i potencjalnego wnuka uzyskuje się identyczny profil chromosomu Y w sytuacji kiedy dani mężczyźni  są ze sobą spokrewnieni. Badania chromosomu Y nie wykonuje się gdy potencjalnymi ojcami może być na przykład 2 braci. Wówczas każdy z nich jak i dziecko mogę posiadać taki sam profil chromosomu Y, stąd też ojcostwo w takim badaniu jest nie do rozstrzygnięcia. 
  3. Badanie próbek DNA należących do ojca– ten sposób ustalenia ojcostwa został opisany wstępnie już na początku artykułu. Jeśli nie ma możliwości pobrania materiału bezpośrednio od zmarłego wówczas w badaniu można wykorzystać materiały należące niegdyś do zmarłego takie jak: włosy z cebulkami, chusteczki do nosa, plamy krwi, szczoteczka do zębów lub maszynka do golenia.  W takich materiałach obecne jest DNA ojca, które można wyizolować i następnie wykorzystać w dalszej analizie. 

 

Barbara Prokurat

ekspert do spraw ustalania ojcostwa i pokrewieństwa (biegły sądowy)

testDNA Services Sp. z o.o.

Bez tytułu