Co dorosłym mówią rysunki dzieci?

rysunek c zterolatkaNie nad każdym plastycznym wytworem wyobraźni dziecka przeprowadzać trzeba analizę psychologiczną, rysunek dziecka to też nie zbiór znaków, które odczytywane według sztywnych zasad i reguł dadzą obraz wewnętrznych odczuć i emocji malucha. Obserwacja plastycznej twórczości dzieci może być jednak bardzo pomocna w zrozumieniu tego, co przeżywają, oraz tego jak się czują. Mówi też wiele o ich rozwoju intelektualnym, społecznym, o tym jak odbierają otaczające ich zdarzenia – co jest dla nich ważne, a co mniej istotne.

czytaj także: Dlaczego rysować z dzieckiem?

Jak dzieci wykonują rysunki?

Dzieci wykonują rysunki techniką projekcyjną (narysuj rodzinę, mój dom, moje zabawy).

Jak należy oceniać rysunek dziecka?

Ocena rysunku dziecka powinna być połączona z rozmową – wywiadem. Ocena wstępna, od której powinna zaczynać się każda analiza, musi uwzględnić wiek dziecka. Kolejnym etapem będzie ocena środowiska kulturowego w jakim żyje dziecko, a także jego doświadczeń (dziecko rysuje to co widzi na co dzień, to co obserwuje w swoim otoczeniu). Analizując pracę plastyczną malucha należy wziąć pod uwagę:

  • kolorystykę,
  • poziom staranności pracy,
  • dynamikę kreski,
  • rytm w ekspresji,
  • kolejność rysowania poszczególnych postaci,
  • umiejscowienie poszczególnych postaci na kartce
  • proporcje,
  • ilość szczegółów.

Rozwój dziecka a „rozwój rysunku”

  1. bazgroły (od 2 do 4 lat),
  2. okres przedschematyczny (od 4 do 7 lat),
  3. okres schematyczny (tzw. ekspresja inspirowana, od 7  do 9 lat),
  4. początkowy realizm (od 9 do 12 lat).

czytaj więcej: Jak rysują 3,4,5,6 – latki (podsumowanie)

Mimo podanych granic wiekowych, nie wszystkie rysunki wykonane na przykład w grupie sześciolatków będą wyglądały tak samo. Różnice w rysunkach dzieci w tym samym wieku świadczą o rozwoju manualnym, praktyce w rysowaniu, dojrzałości – świadomości oraz wiedzy o otoczeniu.

Kolory – emocje

Kolory użyte w rysunku świadczą o emocjonalności i nastroju dziecka – są one jednak tylko uzupełnieniem informacji w analizie rysunku.

  • Barwy jasne, ciepłe symbolizują nastrój wesoły, optymistyczny, poczucie swobody i realizacji.
  • Barwa żółta i pomarańczowa przeważa w rysunkach dzieci, które są spontaniczne, rozluźnione, otwarte i przyjacielskie.
  • Barwa czerwona mówi o aktywności, sile woli i tendencjach agresywnych.
  • Barwę zieloną wybierają dzieci, które są zdecydowane, śmiałe, przypisujące znaczenie swojemu „ja”.
  • Barwy ciemne, chłodne, ostre, są wykorzystywane przez dzieci wówczas, gdy doświadczają one smutku, żalu, są zalęknione i nieśmiałe.
  • Przewaga barwy niebieskiej w rysunkach dzieci oznacza niezaspokojoną potrzebę miłości i spokoju, potrzebę uczucia, harmonii i uporządkowanego świata.
  • Dzieci niezdecydowane, o obniżonej samoocenie, preferują w swoich rysunkach barwę fioletową.
  • Dzieci smutne, które doświadczają frustracji, potrzeb zależnościowych, używają bardzo często barwy czarnej lub szarej, niekiedy brązowej.

Wykorzystanie dostępnej przestrzeni

Zagospodarowanie przestrzeni jest bardzo istotne w analizie rysunku. Najnormalniejsze jest zagospodarowanie całej dostępnej powierzchni kartki.

  • Rysowanie w górnym pasie świadczyć może o tendencjach marzycielskich, wrażliwości i wyobraźni.
  • Umieszczenie rysunku na środku wskazywać może, iż dziecko akceptuje swoją aktualną rzeczywistość, jest z niej zadowolone.
  • Przesunięcie rysunku w dół może mówić nam o zmęczeniu, bierności, oraz tendencjach ucieczkowych i ukrywaniu jakiś pragnień.

Treść rysunku

Analiza pracy plastycznej może dotyczyć również tego, kto jest przedstawiony na rysunku, w jaki sposób, i w jakiej odległości od innych osób.

Rysunek rodziny

Na jego podstawie możemy odczytać:

  • więź emocjonalną w rodzinie,
  • stopień zaspokojenia potrzeb psychicznych,
  • postawy rodzicielskie rodziców,
  • stosowanie metod wychowawczych,
  • przeżycia traumatyczne takie jak molestowanie czy wykorzystywanie.

Osoba, z którą dziecko jest najbardziej związane emocjonalnie, którą podziwia i kocha (albo, której się boi) jest w rysunku waloryzowana tzn. przedstawiona w jakimś formalnym lub treściowym wymiarze, lepiej niż pozostałe osoby z rodziny.

Osoby, które budzą w dziecku lęk, niepokój i niechęć, bywają pominięte w rysunku – dziecko często tłumaczy to tym, „że się nie zmieściły”. Czasami też osoby te rysowane są na końcu, z brzegu kartonu, z dala od innych osób – postacie te są mniejsze, czasem narysowane niestarannie, z mniejszą ilością szczegółów, często brakuje im jakiejś części ciała, (np. dłoni).

Relacje między postaciami przedstawionymi na rysunku mogą wskazywać na związki prawdziwe lub upragnione przez dziecko.

Jeżeli rodzina funkcjonuje nieprawidłowo, przeżywa jawne konflikty, wzbudzające w dziecku niepokój, to wówczas w swoim rysunku pomija ono rodziców lub jedno z nich i innych członków rodziny.

Dziecko na „rodzinnym portrecie” pominąć może także nowego członka rodziny – na przykład młodsze rodzeństwo. Nie powinno natomiast nigdy pomijać siebie – może to świadczyć o odrzuceniu emocjonalnym dziecka.

Przykładowe polecenia dotyczące rysunku rodziny: narysuj jakąś rodzinę (nie koniecznie swoją – dziecko narysuje swoją rodzinę tak czy inaczej, chyba, że marzy o innej – lepszej), narysuj jak rodzina może spędzać wolny czas, narysuj rodzinę na wakacjach, kogo zabrałbyś na bezludną wyspę, kto powinien znajdować się na portrecie rodzinnym? zaczaruj swoją rodzinę (dziecko ma wymyślić w co zaczarować chce rodzinę – decyduje też o tym czy wszystkich te „czary” będą dotyczyć)

Co robią bohaterowie rysunku?

Warto też zwrócić uwagę na to czym zajęci są bohaterowie dziecięcej pracy plastycznej. O obecności wyraźnego podsystemu małżeńskiego świadczą takie aspekty rysunku jak: rodzice trzymają się za ręce, są zwróceni do siebie profilami. Obecność wyraźnego podsystemu rodzeństwa zaznaczona jest poprzez oddalenie rodziców od dzieci, trzymanie się dzieci za ręce, wspólną zabawę dzieci.

Symbolika rysunku, która świadczy o prawidłowej komunikacji między osobami w rodzinie to: zwrócenie rysowanych postaci profilami do siebie, trzymanie się za ręce, ręce gotowe do kontaktu, uśmiech zaznaczony na twarzach rysowanych postaci, wyraźnie zaznaczone czerwone usta, (ale nie za duże, krzyczące), postacie przedstawione w ruchu, wspólne zajęcia, obecność otoczenia.

Analiza treści rysunków wykonanych przez dzieci pozwala na poznanie ich spostrzeżeń na temat struktury rodzinnej, komunikacji i zasad funkcjonowania rodziny. Łatwo w tej interpretacji jednak o błąd, dlatego oceną i diagnozą dziecięcej twórczości plastycznej powinni zajmować się fachowcy, których cechuje doświadczenie, rozwaga, intuicja. Sam rodzic natomiast nie powinien nigdy wyciągać pochopnych wniosków analizując twórczość swojego malucha. Warto poznać cechy jakimi charakteryzują się rysunki dzieci w różnym wieku, na poszczególnych etapach rozwoju, by pewnych zachowań (rysowanie tylko i wyłącznie jednym kolorem, brak połączeń na przykład między częściami ciała postaci na rysunku itp.) nie interpretować w niepoprawny sposób.

czytaj także:

Rysowanie z trzylatkiem
Rysowanie z czterolatkiem
Rysowanie ze starszakiem

 red. DRG

Literatura:

Por. P. Wallon, A. Cambier, D. Engelhart, Rysunek dziecka, Warszawa 1993, WSiP

Braun – Gałkowska, M., Steuden, S. (2002). Projekcja niepokoju w rysunku. W: M. Łaguna,B. Lachowska (red.),Rysunek projekcyjny jako metoda badań psychologicznych, Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.

Lilienfeld, S. O., Wood, J. M., Garb, H. N. (2001). Co mówi ten obrazek. Świat nauki