Depresja a samobójstwo cz. II

Depresja zaliczana jest do zaburzeń afektywnych jednobiegunowych, czyli jej występowanie dotyczy sfery emocji. Oznakami stają się: obniżony nastrój, spadek poczucia własnej wartości, brak motywacji do działania, pesymistyczne myśli, czemu towarzyszyć może: bezsenność i brak apetytu. Pełnoobjawowa depresja dotyczy niewielkiego odsetka dzieci (około 3 – 8%), jednak jej występowanie wzrasta wraz z wiekiem – dotycząc około 20% nastolatków. Zastanawiając się nad depresją warto odnieść się do czasami występujących w niej myśli samobójczych, które prowadzić mogą do prób lub czynów autodestrukcyjnych. 

Przeświadczenie, że chorego do samobójstwa skłania zaniżone poczucie wartości, przekonanie o beznadziejności, niemożność uzyskania pomocy, uwolnienia się od swojego cierpienia, wycofanie, zwątpienie, jest sporym uogólnieniem. Te same wyznaczniki podaje się opisując depresję. Jednak nie każdy chory ma myśli samobójcze, a jeśli je ma to nie dokonuje ich prób. Nie jesteśmy w stanie tego oszacować ile dzieci powinno zostać poddanych opiece medycznej. Obraz tej choroby u dzieci bywa inny niż u dorosłych. Przy występowaniu typowych objawów takich jak: obniżona samoocena, przygnębienie, utrata energii, zanik zainteresowań, bezsenność, czy myśli samobójcze, mogą pojawić się również gorsze oceny w szkole, agresja i pobudzenie. Te objawy często są bagatelizowane.

Pojawienie się myśli samobójczych w depresji świadczyć będzie o jej nasileniu krańcowym. Największe ryzyko samobójstwa w depresji istnieje na początku choroby, przy pierwszym jej epizodzie lub na początku kolejnych jej epizodów i w czasie ustępowania choroby. Wcześniej pojawiają się myśli rezygnacyjne. Według badań 90% nastoletnich ofiar samobójstw prezentowało wcześniej odchylenia w zakresie zdrowia psychicznego (zob. Gmitrowicz A., Ryzyko samobójstwa u młodzieży, 2015). Dla młodego człowieka chorego na depresję myśli samobójcze mogą być naturalną konsekwencją braku nadziei, niewiary w możliwość rozwiązania trudnych problemów, są podpowiedzią rozwiązania owych problemów – to forma uwolnienia się od niemożliwie, wydawałoby się, ciężkiego życia. Śmierć dzieci i młodzieży, zwłaszcza ta – samobójcza, jest prawie zawsze tragedią dla bliskich, wpływając czasami także na otoczenie obcych.

W niektórych badaniach za najistotniejszy czynnik ryzyka samobójstw, które dokonywane są przez dzieci i młodzież podawana jest depresja – szczególnie kwestia ta dotyczy dziewcząt, w innych poprzedza ją wcześniejsza próba samobójcza – szczególnie u chłopców. Należy pamiętać, aby w przypadku analizy ryzyka samobójstw w chorobach psychicznych, zachować pełnię ostrożności, ponieważ wiele osób cierpiących na depresję nie podejmowało nigdy prób samobójczych. Ponadto w tym wypadku może występować zjawisko współchorobowości (jednoczesnego występowania dwóch lub więcej zaburzeń psychicznych), które łączą się z ryzykiem samobójstwa. W wynikach badań przeprowadzonych przez WHO w 2014 wykazane zostało, że w przebiegu zaburzeń nastroju, zwłaszcza tych depresyjnych, pojawia się obecnie coraz więcej zamierzonych samouszkodzeń bez intencji samobójczych (non – social self-injury, NSSI), co również się z podwyższeniem ryzyka samobójstw.

Różne badania ukazują wielorakie wyniki badań prezentujących odsetek dzieci i młodzieży cierpiącej na depresję (Wolańczyk, przy użyciu Child Behavior Checklist – 17%/ według badań krakowskich, Modrzejewska, – 27%). Ciekawe jest to, że 90% spośród dzieci i młodzieży, która dokonała samobójstwa, miało zaburzenia psychiczne, z czego 50% były to zaburzenia depresyjne i lękowe – w tym fobia społeczna (zob. Gmitrowicz A.,Psychiatryczne i somatyczne czynniki ryzyka samobójstwa, 2015) W tego typu analizach, uwagę należy zwrócić na zróżnicowanie ze względu na wiek. Do okresu dojrzewania chłopcy i dziewczęta na depresję chorują z jednakową częstotliwością. W trakcie i po pokwitaniu, dziewczęta zapadają na depresję dwa razy częściej.

W badaniu ryzyka samobójstwa analizie poddawane są objawy psychopatologiczne, które stanowią niezależne czynniki ryzyka. Należą do nich: poczucie beznadziejności, lęk, poczucie winy, osamotnienie, ból psychiczny, niska samoocena, złość, wrogość, niestabilność emocjonalna, impulsywność, agresywność.

Stwierdzono, że poczucie beznadziejności, wpływ na dokonanie próby samobójczej ma dopiero w środowisku starszej młodzieży. U chłopców znaczenie odgrywa pojawienie się w okresie dzieciństwa wydarzenia związanego z wykorzystywaniem seksualnym lub zaburzenia zachowania, u dziewczynek znaczenie mają zachowania depresyjne. Zróżnicowanie ze względu na płeć prawdopodobnie wynika z różnic w zmianach hormonalnych, jakie zachodzą u obojga płci oraz czynników społeczno-kulturowych.

Według danych statystycznych samobójstwa stanowią drugą przyczynę zgonów młodzieży w większości krajów na świecie. Biorą pod uwagę odsetek zgonów, można wnioskować, że te w wyniku samobójstwa stanowią 1,4% całości (dane WHO, 2014). Próby samobójcze częściej podejmują dziewczęta, natomiast odsetek samobójstw dokonanych jest wyższy u chłopców. W Polsce niestety próby samobójcze nie są rejestrowane statystycznie.

Statystyki dotyczące samobójstw wśród dzieci są zatrważające. Analizując je widzimy, że tylko w zeszłym roku aż 177 dzieci odebrało sobie życie.

Powiązanie okresu dzieciństwa, kojarzonego z beztroską, zabawą i z samouszkodzeniem prowadzącym do śmierci, w opinii publicznej występuje niezwykle rzadko. Zwracając uwagę na dane statystyczne, dzieci do 13roku życia popełniają samobójstwa – jednak ich liczba jest sporadyczna. Sytuacja wygląda 

inaczej przyglądając się sytuacji dzieci w wieku powyżej 13 roku życia. Odsetek porównywalny jest do ilości młodych osób, które giną w środkach komunikacji. W statystykach nie odnotowuje się informacji o samobójstwach dzieci do 5 roku życia. Wynika to z ich niedojrzałości poznawczej. Wśród dzieci 10 – 14 lat odnotowano współczynnik samobójstwa 0,4/ 100 tys. Natomiast w przedziale wiekowym 15 – 19 lat współczynnik ten wynosił 9/100 tys – z czego wynika, że co piąty nastolatek umierał z powodu samobójstwa (dane GUS, 2013, op. Cierniak – Piotrowska).

Najczęściej samobójstwa przez młodzież dokonywane są przez powieszenie, a miejsce przez nich wybierane to dom lub jego okolice (zob. Gmitrowicz A., Ryzyko samobójstwa u młodzieży, 2015). Według WHO stosunek występujących prób samobójczych do dokonywanych czynów samobójstw wynosi 15:1. W Polsce zamachu na swoje życie dokonuje prawie 6tysiecy dzieci rocznie.

czytaj więcej na ten temat w artykule: Samobójstwa wśród dzieci, młodzieży i młodych dorosłych

Przyczyny samobójstw są zróżnicowane ze względu na wiek. Przed okresem dojrzewania ogromny wpływ mają relacje rodzinne, a w wieku nastoletnim – konflikty rówieśnicze. Próba samobójcza może stanowić próbę sił, manipulację w doprowadzeniu do podjęcia pewnych decyzji, zwrócenie na siebie uwagi. Nie zawsze osoba podejmująca próbę samobójstwa, chce w rzeczywistości umrzeć. Samobójstwo bowiem to pewien proces.

Akt samobójczy jest ostatecznością, zanim do niego dojdzie każdy młody człowiek wysyła sygnały. Przejawiają się one np. w zmianach w zachowaniu, w niecodziennych konfliktach i zmianie rutyny. Dzisiejsza rzeczywistość niesie jednak ze sobą brak czasu otoczenia na tego typu zmiany. Rodzice ciągle pracując, starają się jedynie rekompensować dzieciom brak kontaktu emocjonalnego i fizycznego, w postaci prezentów. Nauczyciele mają wielu podopiecznych i nie mają czasem środków aby dostrzec sygnały dzieci. Znaczące miejsce w kwestii poszukiwania odpowiedzi zajmuje internet. Wirtualny świat przejął dominację w zakresie autorytetu poradnictwa. Nastolatki znaleźć mogą w nich pochwały przejścia „na drugą stronę”. Pośredni kontakt obniża także odczuwanie wyższych emocji, anonimowość degraduje empatię. To w tym świecie znaleźć powinno się jak najwięcej możliwości odnalezienia pomocy w sytuacjach kryzysowych.

Młodych ludzi nie można pozostawić samych sobie. Częstokroć ich relacje z rodziną, samotność, konflikty z rówieśnikami… wydają im się nie do rozwiązania. Mimo wołania o pomoc, nie otrzymują jej. Istotna jest szeroko rozumiana profilaktyka zachowań suidydalnych. Rozmowy o problemach, wsparcie profesjonalistów, szerokie działania w zakresie mediów – niesienie informacji jak ważne jest wsparcie w sytuacji kryzysu.

Czy wiesz, że … 

23 lutego został określony Międzynarodowym Dniem Walki z Depresją. Na depresje chorują także dzieci. W związku z tym wiele organizacji pozarządowych prowadzi różnego rodzaju kampanie antydepresyjne lub edukacyjne na temat depresji. Organizowane są różnorodne warsztaty i wykłady tematyczne. Depresja jest, według WHO, czwartą z najpoważniejszych chorób na świecie. Może ona dotyczyć każdego. Nie jest istotne miejsce zamieszkania, wiek, status społeczny, wykonywany zawód.

Literatura:

  • Dymek-Balcerek K., Patologie zachowań społecznych. Rzeczywistość przełomu wieków XX I XXI. Narkomania – alkoholizm – samobójstwa – grupy subkulturowe – sekty, Radom 2000;
  • Jarosz M., Samobójstwa, PWN, Warszawa 1997
  • Gmitrowicz A., Wpływ zaburzeń psychicznych na ryzyko samobójstwa wśród młodzieży, w: Biuro RPD, Zapobieganie samobójstwom, WFE, Warszawa 2007
  • Gmitrowicz A., Makra- Studzińska M., Ryzyko samobójstwa u młodzieży, PZWL, Warszawa 2015
  • Hołyst B., Samobójstwo – przypadek czy konieczność, PWN, Warszawa 1983
  • O’Connor R., Sheehy N., Zrozumieć samobójcę, Wyd. Psychologiczne, Gdańsk 2003
  • WHO, Preventing suicide, A global imperative, world report, 2014
  • Zwoliński A., Krzywdzone dzieci. Zagrożenia współczesnego dzieciństwa, WAM, Kraków 2012

zobacz jestem