Diagnoza: F84.5

Bill Gates, Jane Austen i Albert Einstein. Charles Darwin, Wolfgang Mozart i Hans Christian Andersen*. Co łączy te nazwiska? Fakt, że zna je cały świat? Owszem. Poza tym? Zespół Aspergera.

Zespół Aspergera potocznie nazywany jest łagodną odmianą autyzmu. W klasyfikacjach medycznych znajduje swoje miejsce wśród całościowych zaburzeń rozwojowych ze spektrum autyzmu.  Głównymi kryteriami różnicującymi Zespół Aspergera od autyzmu głębokiego są:

  • brak opóźnienia rozwoju mowy i innych istotnych jej zaburzeń, które uniemożliwiają logiczną komunikację;
  • prawidłowy rozwój poznawczy.

Zespół Aspergera występuje niemal wyłącznie u chłopców, a wśród osób dotkniętych tą chorobą  znacznie częściej niż humanistów i lingwistów, możemy spotkać finansistów, informatyków, naukowców.

Charakterystyka

Choroba ta obejmuje przede wszystkim:

  • upośledzenie umiejętności społecznych,
  • trudności adaptacyjne,
  • niechęć do zmian.

Charakteryzuje się też ograniczoną elastycznością myślenia przy braku upośledzenia umysłowego, stereotypowym wzorcem zachowań oraz szczególnie pochłaniającymi, a nawet obsesyjnymi zainteresowaniami.

Pomimo zdolności komunikacyjnych w mowie zazwyczaj występują liczne nieprawidłowości. Do najczęściej spotykanych należą:

  • pedantyczność pod względem gramatycznym,
  • błędna bądź znikoma intonacja,
  • niepoprawne akcentowanie,
  • zbyt głośne mówienie.

Należy jednak podkreślić, iż dzieci ze zdiagnozowanym Zespół Aspergera często wykazują słownictwo nieadekwatne do swojego wieku, posiadając jego szeroki zasób.

Przy próbach nawiązania kontaktów napotykają spore trudności. Nie są w stanie intuicyjnie zrozumieć niepisanych prawd rządzących interakcjami społecznymi. Mogą na przykład nie dopuszczać innych do rozmowy. Nie zauważając na zniecierpliwienie słuchacza prowadzą długi monolog. Często wypowiadają na głos swoje zdanie w najmniej odpowiednim momencie lub niestosowną opinię bez wyczucia, nie zdając sobie sprawy, że mogą kogoś urazić czy obrazić. Mają też trudności ze zrozumieniem żartów, metafor, sarkastycznych aluzji czy ironii, odczytując je dosłownie. Innym problemem jest znikoma umiejętność komunikacji niewerbalnej. Wykazują trudności w rozpoznawaniu uczuć innych na podstawie ich wyrazu twarzy i mowy ciała.  Zazwyczaj mają ograniczoną gestykulację i ekspresję mimiczną, a także dziwaczne spojrzenia.

Stereotypowe zainteresowania o nierzadko zaskakującej intensywności oraz nieprzeciętnej tematyce (np. prehistoria, mapy, narzędzia, rozkłady jazdy, liczby) ograniczają inne rodzaje aktywności. Osoby z Zespołem Aspergera często posiadają ponadprzeciętne zdolności. Dotyczą one głównie zakresu fizyki potocznej tj. znajomości zasad działania przeróżnych maszyn, narzędzi i urządzeń. Obniżone moją natomiast zdolności w zakresie tzw. psychologii popularnej, czyli zasad funkcjonowania psychicznego człowieka i rozpoznawania stanów, które przeżywają inni. Niestety częściej niż reszta społeczeństwa cierpią z powodu zaburzeń psychotycznych i nerwicy natręctw.

Dzieci ze zdiagnozowanym Zespołem Aspergera otoczenie postrzega nie jako chore, ale dziwaczne i ekscentryczne. Rodzicom natomiast zarzuca się, że ich dzieci są niegrzeczne i źle wychowane.  W grupie rówieśników zwykle są ignorowane lub stają się obiektem znęcania, wyśmiewania i dokuczania. Odrzucenie dodatkowo przyczynia się do obniżenia samooceny, co może prowadzić do reakcji depresyjnych. Zdarza się, że ludzie ze zdiagnozowanym Zespołem Aspergera nawiązują bliższe relacje. Dotyczą one jednak rodziców, rodzeństwa, krewnych lub innych dorosłych, którzy rozumieją i akceptują ich trudności.

Terapia i rehabilitacja

Terapia i rehabilitacja dziecka cierpiącego na Zespół Aspergera musi być poprzedzona szczegółową diagnozą i powinna być indywidualnie dostosowana do jego potrzeb i możliwości. Właściwa terapia powinna być holistyczna, jak również skupiona na rozwoju umiejętności społecznych i kształtowaniu kompetencji komunikacyjnych. Jest to wielce istotne, ponieważ nauka rozpoznawania zachowań i intencji innych, przestrzegania norm i zasad może znacząco ułatwić funkcjonowanie wśród grupy rówieśniczej i środowisku, w którym żyją.  Poza tym praca z maluchem ze zdiagnozowanym Zespołem Aspergera obejmuje również zaburzenia integracji sensorycznej. Minimalizowanie wpływu pierwotnych deficytów oraz objawów towarzyszących na sposób postrzegania oraz przeżywania otaczającego świata zwiększa szanse na uzyskanie niezależności oraz poprawę samopoczucia.

Osoby, które od dziecka objęte były wielokierunkową terapią, z powodzeniem mogą funkcjonować w społeczeństwie i osiągnąć spełnienie w życiu zarówno rodzinnym jak i zawodowym.

Źródło dot. znanych osób z ZA: http://www.asperger-syndrome.me.uk/people.htm

Marika Żyrek

psycholog