Dlaczego przedszkolak zadaje pytania, a dorosły powienien na nie odpowiadać?

„Początek samodzielnej myśli dziecka zaczyna się od pytań”. Dziecko formułuje pytania, kiedy zastanawia się nad czymś, nie do końca to rozumie, ale chce samodzielnie pojąć nieznaną mu rzecz. Pytania dziecka to objaw jego ciekawości, chęci poznawania, aktywności umysłowej. „Dziecko zdaje sobie sprawę z tego, że czegoś nie wie, i chce to zmienić”.

O co dzieci pytają?

Okres wychowania przedszkolnego nazywany jest także „wiekiem pytań”. Młodsze dzieci pytają głównie o miejsce i nazwę, starsze o przyczynę i czas.

Pytania typu „dlaczego” pojawiają się około 3 roku życia a nasilają się w kolejnych latach życia przedszkolaka. Pytania „dlaczego” dotyczą najczęściej:

  • wyjaśnień przyczynowych (Dlaczego -woda- jest mokra? Dlaczego -lody- są zimne? Dlaczego -lato- jest ciepłe?),
  • wyjaśnień uzasadniających (Dlaczego  trzeba się myć? Dlaczego trzeba jeść? Dlaczego muszę chodzić do przedszkola? Dlaczego tatuś chodzi do pracy? Dlaczego mama jest duża a -czegoś- nie wie?),
  • wyjaśnień motywacyjnych (Dlaczego -babcia- nie przyszła? Dlaczego -coś np. pisanie listu, uzupełnianie dokumentów- robisz? Dlaczego -pies- szczeka?)

Kiedy dzieci pytają najczęściej? 

Najbardziej „rozbudzone” (chętne do poszukiwania odpowiedzi na pytania) umysły mają przedszkolaki. Każdy rodzic przedszkolaka zauważył na pewno, że intensywność pytań wzrasta wraz z wiekiem przedszkolnym. Pytania dzieci w tym wieku należy traktować bardzo poważnie i na każde z nich znaleźć sensowną odpowiedź.

W jaki sposób dzieci pytają i dlaczego?

Zdarzy się i tak, że dziecko w swoim pytaniu zawrze już odpowiedź (pytania egocentryczne, pseudopytania). Mechanizm tych pytań działa w ten sposób: dziecko pytając nie oczekuje odpowiedzi, a po chwili samo ją wypowiada. Jest to przejaw głośnego myślenia. Pomaga to dziecku w zrozumieniu tego, w czym aktualnie uczestniczy, pomaga w lepszej analizie otaczających je zdarzeń.

Jeśli dziecko oczekuje od dorosłego odpowiedzi, to właśnie ta odpowiedź – nauczyciela, lub rodzica – kończy cykl myślowy Malucha. Dzieci przyjmują odpowiedź dorosłego jako pewną, wierzą w nią bezkrytycznie. Nie sprawdzają jej przez obserwację, czy własne doświadczenia.

Starsze przedszkolaki rozmyślając nad sprawami im nieznanymi  upatrują rozwiązań w intencjach np. Pana Boga, rodzica itp. (1.Morze jest ogromne i głębokie, bo takie stworzył je Pan Bóg, bo nikt inny nie wlałby w duży otwór tyle wody. 2. Kwiatki w ogródku rosną, bo zrobił je Tata.)

Dzieci w wieku przedszkolnym charakteryzuje tez poczucie konieczności. Wyjaśniając coś co nie do końca wydaje im się zrozumiałe stwierdzają: Tak musi być!, Tak po prostu jest!. Nie szukają przy tym żadnego uzasadnienia danej konieczności. Dzieje się tak dlatego, że dziecku „miesza się” świat psychiczny – umysłowy (to co pomyślane) ze światem fizycznym (tym co dzieje się naprawdę).

Konsekwencją tego „pomieszania” jest tłumaczenie „wszystkiego wszystkim”.  Wszystko co się „dzieje” można wytłumaczyć  w jakiś konkretny sposób. Nie wchodzi w rachubę kwestia przypadkowości!

Dzieci używają „bo” i „ponieważ” dla podkreślenia kolejności i następstwa wydarzeń.  Czasem „bo” zastępuje nasze – dorosłych „i”. Dlatego czasem ta kolejność i następstwo w pytaniu dziecka są odwrócone.

Wyjaśnienia typu „przyczyna – skutek” mogą być w pytaniach dziecka słabo zarysowane , lub może nie być ich w ogóle. Najczęściej dziecko po prostu opisuje otaczającą je rzeczywistość (np. przez wyliczanie tego co zaobserwowało).

Literatura:

  1. S. Szuman – Rozwój pytań dziecka.Badania nad rozwojem umysłowości dziecka na tle jego pytań. (w:) Dzieła wybrane. Studia nad rozwojem psychicznym dziecka, wybór i opracowanie,
  2. S. Szuman – Psychologia wychowawcza wieku dziecięcego,
  3. J. Piaget – Mowa i myślenie dziecka.
red. tatawtarapatach / fot. źródło: publicdomainpictures.net; George Hodan