Dorosłe życie dzieci alkoholików

Alkoholizm  jednego członka rodziny jest chorobą całej rodziny.  Skutki  choroby alkoholowej dotykają nie tylko samego nałogowca, ale wszystkich członków jego rodziny, jednakże skutki te są najboleśniejsze w stosunku do dzieci, które wchodząc w dorosłe życie wyposażone są w bagaż negatywnych emocji i doświadczeń  z dzieciństwa. Często z tego powodu później same potrzebują profesjonalnego wsparcia i pomocy,  by nauczyć się zaufać na nowo…

Dzieci pochodzące z rodzin dotkniętych alkoholizmem  w dorosłym życiu  doświadczają bardzo różnorodnych i trudnych problemów psychologicznych.  Ich poczucie bezpieczeństwa zostaje zakłócone, doświadczają wielu napięć i przeciążeń emocjonalnych. Większość dzieci alkoholików przeżywa swoiste poczucie niedostosowania, odmienności, nieatrakcyjności oraz bezwartościowości.

Obawa przed zdemaskowaniem

Dodatkowo bardzo trudną sytuacją jest obawa przed „zdemaskowaniem” – osoby takie przeżywają bardzo silny wstyd przed ujawnieniem swojej trudnej sytuacji rodzinnej, ponieważ odczuwają skrajny lęk przed odrzuceniem i zranieniem. W związku z tym izolują się społecznie. Brak samoakceptacji często uruchamia u takich osób różnorodne formy zachowań autodestrukcyjnych, np.  silny krytycyzm wobec siebie, wchodzenie w rolę ofiary, trwanie w toksycznych i trudnych związkach,  myśli a nawet próby samobójcze, skłonność do popadania w uzależnienia, choroby psychosomatyczne.

Mechanizm obronny wyparcia

Alkoholizm w rodzinie niesie ze sobą także inne formy patologii, np. przemoc seksualna, przemoc fizyczna i psychiczna, agresja, problemy finansowe, problemy w kontaktach z ludźmi, problemy z prawem itp.  Dzieci z rodzin dysfunkcyjnych bywają często  ofiarami i świadkami przemocy. Doświadczają przerażenia, obawy o swoje życie i innych członków rodziny, przeżywają bardzo silne i skraje uczucia. Często zdarza się, że emocje, które przeżywają są na tyle silne i bolesne, że najlepszym rozwiązaniem jest  odcięcie i wyparcie negatywnych doświadczeń z pamięci. W takiej sytuacji mówimy o mechanizmie obronnym wyparcia.    

Trzy zasady wnoszone w dorosłe życie …        

Nie ufać nikomu!

Dzieci wychowujące się w rodzinach alkoholowych wnoszą w swoje dorosłe życie trzy główne nauki. „Nie ufać nikomu”– to pierwsza zasada, która jest konsekwencją życia w chaosie. Dziecko w prawidłowych warunkach uczy się ufności od rodziców, to oni są dla niego wzorcem zachowania, jednakże w rodzinach alkoholowych dziecko często doświadcza totalnego zagubienia i chaosu, nigdy nie wie na co może liczyć, ponieważ wszystko jest zmienne i niestabilne. Brak oparcia w rodzicach pozbawia je pewności siebie i rozeznania. Nie spełnione obietnice, nie dotrzymane umowy, niespójne i nielogiczne zachowania dorosłych oraz niekonsekwentne metody wychowawcze- to wszystko powoduje w dzieciach nieufność wobec siebie i świata. Nieufność  budzi zachowania obronne, zaś brak porządku i przewidywalności rodzi chaos myśli i uczuć.

Nie mówić!

Drugą ważną nauką dzieci alkoholików jest „nie mówić" dziecko uczone jest, aby nie rozmawiać z innymi o tym, co się dzieje w domu. Czasami dzieci muszą wręcz kłamać i usprawiedliwiać zachowanie uzależnionego rodzica np. przed znajomymi albo sąsiadami. Dziecko ma przeświadczenie, że to, co się dzieje w domu to sprawa  wyłącznie rodziny i nikt nie powinien a nawet nie ma prawa się wtrącać. Alkoholizm rodzica staje się tematem tabu. W konsekwencji takiego zachowania  dzieci  nie rozmawiają  z nikim o trudnych sytuacjach i problemach, których doświadczają.

Nie odczuwać!

Trzecia nauką dzieci alkoholików jest „nie odczuwać” – ujawnianie emocji i uczuć jest nie akceptowalne przez rodziców. Dzieci w rodzinach dysfunkcyjnych często uczone są nie okazywania  potrzeb i emocji, ponieważ jest to niewłaściwe zachowanie. Ich potrzeby są nieustannie ignorowane i zaniedbywane. Dodatkowo wydarzenia, które dzieją się w domu  są na tyle traumatyczne i zagrażające, że towarzyszące im emocje często są wypierane ze świadomości. W konsekwencji prowadzi to  do tego, że dziecko stara się nie dostrzegać swoich uczuć i blokuje swoją emocjonalność. Wszystkie negatywne uczucia wypiera do nieświadomości.

Syndrom DDA

Dzieci wychowujące się w rodzinach alkoholowych często ujawniają w życiu dorosłym  tak zwany syndrom DDA – jest to zespół utrwalonych  osobowościowych schematów funkcjonowania psychospołecznego, który powstał w dzieciństwie w rodzinie alkoholowej. 

Owe schematy zachowania utrudniają osobie, bezpośredni kontakt z teraźniejszością i powodują psychologiczne zamknięcie się w traumatycznej przeszłości. Powoduje to, że teraźniejsze  relacje i wydarzenia życiowe są przeżywanie i interpretowanie  w nawiązaniu do bolesnych doświadczeń z dzieciństwa. Dorosłe dzieci alkoholików często nie są  świadome, że zniekształcają odbiór rzeczywistości. Schematy zachowań, które stosują  są destrukcyjne i powodują wiele zaburzeń  w kontakcie z samym sobą oraz z innymi osobami, szczególnie z  najbliższego środowiska.

Opisane powyżej   negatywne skutki  psychologiczne dorastania w rodzinie z problemem alkoholowym dotyczą nie tylko DDA, ale także dzieci wychowywanych w rodzinach, w których była stosowana przemoc psychiczna lub fizyczna. Wiele osób pochodzących z takich rodzin musi przejść długą drogę, aby uzmysłowić sobie, że potrzebują pomocy. Często boją się one prosić o pomoc, wstydzą się swojej rodzinnej historii i unikają konfrontacji z rzeczywistością. Są jednak osoby, które chcą zawalczyć o siebie i szukają profesjonalnej pomocy w gabinetach psychologicznych czy w grupach samopomocowych, ponieważ chcą zmierzyć się z  bolesną przeszłością, aby nauczyć się nowych wzorców zachowania, zbudować satysfakcjonujące relacje z światem a przede wszystkim poznać i pokochać samego siebie.

przeczytaj wszystkie artykuły o DDA:

Dorosłe życie dzieci alkoholików

Role dzieci w rodzinie alkoholowej

DDA – grupy samopomocowe

Psychologiczne pozycje życiowe dzieci z rodzin alkoholowych

Jolanta Górnich
psycholog
mediator rodzinny