„Tato, wychodzę z przyjaciółmi” – po co nastolatkowi „zgrana paka”?

W okresie dorastania mamusia i tatuś schodzą na drugi plan. Centrum zainteresowania nastolatka staje się grupa rówieśnicza, która ma znaczący wpływ, niezależny od relacji z rodzicami.

Na tym etapie zmienia się nawet sama funkcja grupy rówieśniczej. We wcześniejszych latach była ona środowiskiem zabawy, nauki współpracy i eksploracji świata. Nastolatki natomiast starają się w oparciu o grupę rówieśników, przejść z protektoratu życia rodzinnego w życie niezależnego dorosłego człowieka. W okresie tym stają się bardzo konformistyczne, szybko ulegają wpływom.

Ze względu na mniejszą kontrolę rodziców, nastolatkom łatwiej, niż jeszcze kilka lat wcześniej samemu dobrać sobie znajomych. Z tego powodu najczęściej na przyjaciół wybierają osoby z podobnymi wartościami, pasjami, zainteresowaniami czy ideologiami.

Nowe typy relacji

W tym czasie pojawia się również nowy typ relacji międzyludzkich – bliskie związki heteroseksualne, które są wyraźną częścią przygotowań do przybrania dorosłej tożsamości płciowej. Dużą rolę na tym etapie odgrywa zmieniająca się sylwetka, a co za tym idzie seksualność fizyczna.  Dziewczęta i chłopcy zdobywają w ten sposób umiejętność zachowań intymnych w relacji z osobnikiem przeciwnej płci – zainteresowania innych swoją osobą, flirtowania, kokietowania czy wysyłania i odczytywania niewerbalnych wskazówek. Związki te, jednakże cechuje nietrwałość, która jest często odwrotnie proporcjonalna do gwałtowności uczuć. Podatne są na wszelkie czynniki zakłócające oraz rozdarte pomiędzy chęcią ich ukrycia, a chęcią pokazania ich całemu światu. W psychologii związki dorastających dzieci określa się mianem preintymnych, gdyż pomimo wielkiego zaangażowania obu stron oraz wzajemnej akceptacji, nie ma tam poczucia prawdziwej bliskości. Cechuje je także brak zdolności do poświeceń. Pełnią one jednak znaczącą funkcję, gdyż przygotowują  do późniejszych, prawdziwych związków intymnych. Są treningiem przed nabraniem gotowości do partnerstwa. Problem pojawia się, gdy chęć zaangażowania w związek jest tak silna, że relacja partnerska jest stawiana ponad inne ważne zadania życiowe np. naukę.

Oprócz przynależności do klik, paczek oraz związków preintymnych tworzą się przyjaźnie obejmujące zazwyczaj jednego lub dwoje bliskich znajomych, pomiędzy którymi kontakty są intensywne, oparte na wzajemnej lojalności i zaufaniu. Dzięki tym relacjom można wyjawiać sobie nawzajem coraz więcej ważnych odczuć i tajemnic. Przy prawdziwym zaangażowaniu przyjaźnie te mogą przetrwać nawet lata.

Młody człowiek przynależąc do grupy rówieśniczej ma szansę skonfrontować to, jak go widzą z inni, z tym jak on sam siebie postrzega. Potrzeba „rozpoznania siebie” może przybrać tak intensywną formę, że adolescent próbuje identyfikować się z grupą odniesienia poprzez przyjmowanie jej filozofii, stylu zachowania, ubierania się czy używania charakterystycznego dla danej grupy slangu. Na bazie tego pojawia się nietolerancja na odmienność, która może mieć charakter adaptacyjny i rozwojowy, jeżeli ma ona charakter jedynie czasowy i nie ostateczny.

W taki sposób powstaje grupa rówieśnicza, znacznie różniąca się od kultury podzielanej z dorosłymi. Silnie motywuje ona nastolatki, by się z nią utożsamiać, jak również silnie oddziałuje na sposób, w jaki zaczynają one myśleć o sobie i innych.

Status w grupie rówieśniczej

Pierwotny status w grupie rówieśniczej, czyli to czy dziecko jest popularne, lekceważone czy odrzucone) rzutuje na dalsze zdolności przystosowawcze. Dokonywana przez kolegów ocena może powiedzieć wiele o ich przyszłych prawdopodobnych osiągnięciach rozwojowych. Kontakty z rówieśnikami pomagają w nabywaniu sprawności społecznych i tworzeniu własnej tożsamości, a współpraca między nastolatkami jest napędem rozwoju intelektualnego.

Kilka dobrych rad:

  • Poznaj przyjaciół swojego dziecka – niech przyprowadzi ich do domu.
  • Pytaj o znajomych, ale nie przepytuj! ( A Tomek ma jakieś hobby? Ala chyba tak samo jak ty lubi książki? Ostatnio chyba z Kasią tak często się nie odwiedzacie? Pokłóciłyście się?).
  • Pytaj z kim i dokąd idzie. Uzasadnij to faktem poczucia bezpieczeństwa. „Jak my wychodzimy, zawsze mówimy Ci dokąd idziemy i o której wrócimy, żebyś się nie martwiła, więc tego samego oczekujemy od ciebie”.
  • Nie krytykuj jego znajomych. Jeśli czyjeś zachowanie Ci nie odpowiada, spokojnie porozmawiaj o tym ze swoim dzieckiem. W ten sposób poznasz jego stosunek do sytuacji i będziecie mogli omówić różne kwestie takiego postępowania.

Marika Żyrek

psycholog