Mali i duzi wegetarianie

Obecnie już niemal każdy z nas słyszał o „diecie wegetariańskiej”. Wciąż jednak często wzbudza ona kontrowersje – szczególnie jeśli na diecie takiej jest dziecko. Warto zatem odkryć, co dokładnie kryje się pod pojęciem „wegetarianizmu”… Czy jest to dieta bezpieczna i polecana na każdym etapie rozwoju człowieka i jakie są zasady jej stosowania.  

Wegetarianizm jest rodzajem diety charakteryzującym się wyłączeniem z jadłospisu produktów pochodzenia zwierzęcego.  

Odmiany wegetarianizmu

źródło: Wikipedia

  • Laktoowowegetarianizm (owolaktarianizm) – najbardziej rozpowszechniona odmiana wegetarianizmu. Polega na rezygnacji z potraw mięsnych. Do jadłospisu dopuszczone są natomiast niektóre produkty pochodzenia zwierzęcego: nabiał, jajka, miód.
  • Laktowegetarianizm – popularna odmiana wegetarianizmu, polegająca na wyłączeniu z jadłospisu jajek. Laktowegetarianie dopuszczają jednak spożywanie mleka i jego przetworów.
  • Owowegetarianizm – dieta, która z produktów zwierzęcych dopuszcza jedynie spożywanie jajek.
  • Weganizm – polega na rezygnacji ze spożywania wszelkich pokarmów pochodzących od zwierząt. Poza mięsem nie spożywa się również mleka, serów, jaj. Niektórzy weganie uważają miód za produkt pochodzenia zwierzęcego i w związku z tym go nie jedzą, jednak jest to sprawa indywidualnych przekonań. Terminu weganizmu używa się też do określenia proekologicznego stylu życia obejmującego niekorzystanie z produktów, w powstaniu których brały udział zwierzęta, takich jak skórzane ubrania, futra czy testowane na zwierzętach kosmetyki. Przy takim rozumieniu terminu weganizm samą dietę odrzucającą pokarm zwierzęcego pochodzenia nazywa się ścisłym wegetarianizmem.
  • Witarianizm – dieta polegająca na spożywaniu wyłącznie produktów świeżych (bardzo rzadko nie łączy się z wegetarianizmem). Odrzuca jakiekolwiek potrawy gotowane. Witarianie rezygnują również z wszelkich napojów typu kawaherbata.
  • Frutarianizm (lub fruktarianizm, fruitarianizm, fruktorianizm) – najbardziej zaostrzona forma wegetarianizmu. Oprócz mięsa i produktów pochodzenia zwierzęcego, fruktarianie nie jedzą żadnych owoców i warzyw, których zerwanie uśmierciłoby roślinę (np. sałaty). Ich pokarmem jest produkt naturalny, którego pozyskanie nie wymaga „zabicia” rośliny, czyli owoce w znaczeniu botanicznym, do których zaliczają się: ogórki, kabaczki, pomidory, bakłażany, jak i owoce w znaczeniu kulinarnym, np.: jabłka, banany, pomarańcze, etc.
  • Liquidarianizm – dieta oparta na spożywaniu witariańskiego pokarmu pod postacią soku. Stosujący tę dietę uważają, że nie obciąża organizmu, jednocześnie dostarczając wszystkich potrzebnych do funkcjonowania składników mineralnych i witamin.
  • Sprautarianizm – dieta oparta na spożywaniu w większości kiełków (skiełkowane nasiona roślin-zbóż, warzyw, owoców, itd.).”

Podczas pierwszego spotkania Stowarzyszenia Wegetarian w Anglii, w roku 1847, ustalono, że wegetarianinem jest wyłącznie osoba odmawiająca spożycia jakiegokolwiek rodzaju mięsa. Dlatego chociażby dieta popularnie zwana „semiwegetarianizmem” (dopuszczająca spożywanie np. drobiu i ryb) nie jest dietą wegetariańską!

Historia wegetarianizmu

Jego historia sięga aż II tysiąclecia p.n.e. – wywodzi się z między innymi z Indii, gdzie początkowo był ściśle związany z religią i filozofią. Zwolennikami tej diety, w czasach antycznych, byli przede wszystkim reprezentanci wyższych warstw społecznych oraz filozofowie i uczeni.

Idea diety wegetariańskiej pojawiła się także w mitologii greckiej. Wspomniany w „Odysei” Homera naród Lotofagów, w nawiązaniu do swojego umiłowania natury i pokoju, odżywiał się szczegółowo określonym gatunkiem roślin – lotosem.

Natomiast niektórzy Grecy rezygnowali ze spożywania mięsa w oparciu o wierzenia o wędrówce dusz. Wiara ta sprawiała, że zwierzętom i im życiu nadawano wyższą wartość. Powody wyboru diety roślinnej były zatem zarówno religijne jak i etyczne.

Wegetarianizm pojawia się również w późnym Chrześcijaństwie. W Średniowieczu wielu mnichów rezygnowało z pokarmów mięsnych (jako swoisty ascetyzm). W wieku XIX utworzono wiele stowarzyszeń wegetariańskich – między innymi powstała w 1908 roku  Międzynarodowa Unia Wegetariańska, istniejąca i działająca do dziś.

Powyższe przykłady ukazują, że wegetarianizm nie jest „nową modą”, lecz ideologią obecną już w najwcześniejszej historii świata.

 

Z jakich powodów ludzie decydują się na dietę wegetariańską? 

  • etyka – podstawowym motywem etycznym jest założenie, iż każda istota żywa odczuwa cierpienie i każdej należy się prawo do życia i szacunku.

Grecki pisarz i historyk, Plutarch, napisał: „Czy naprawdę pytasz jaki powód skłaniał Pitagorasa do niejedzenia mięsa? Zastanawiam się raczej przez jaki przypadek oraz w jakim stanie świadomości musiał być pierwszy człowiek, który swoimi ustami posmakował rozlanej krwi i wbił swoje zęby w mięso nieżywego stworzenia, zastawił stoły martwymi, cuchnącymi ciałami i miał czelność nazwać jedzeniem i pożywieniem części, które jeszcze chwilę wcześniej krzyczały i płakały, poruszały się i żyły. Jak oczy mogły znieść widok rzezi, gdy podrzynane były gardła i zdzierana skóra, a kończyny odrywano od kończyn. Jak jego nos wytrzymać mógł ten zapach? Jak to się stało, że nieczystości nie odebrały mu smaku, gdy ten miał kontakt z ranami, wysysając ich soki oraz serum ze śmiertelnych ran? I z pewnością nie są to lwy czy wilki, które zjadamy w odruchu samoobrony – wręcz przeciwnie – ignorujemy to i zarzynamy niewinne, oswojone istoty, które nie posiadają żądeł ani kłów, którymi mogłyby nas zranić. Z powodu kawałka mięsa pozbawiamy ich słońca, światła, całej życiowej ewolucji, do której mają prawo poprzez narodziny oraz życie.” Mahatma Gandhi powiedział zaś „Jedynym sposobem by żyć, jest pozwolić żyć.”

  • religia – w większości religii występuje odniesienie do zabijania zwierząt. Część z nich zdecydowanie zakazuje tej czynności, należą do nich m.in.: hinduizm, buddyzm, dżinizm a także Ruch Rastafari.
  • zdrowie – wiele osób decyduje się na dietę bezmięsną, uważając ją za korzystniejszą dla zdrowia. Zwierzętom „hodowlanym” od dawna podaje się hormony wzrostu, antybiotyki – wszystko po to, by „wyprodukować” jak najwięcej mięsa (niestety kosztem zdrowia i życia niewinnych zwierząt) – wszystkie te składniki podczas jego spożywania przenikają do ludzkiego organizmu. Kolejnym powodem może być to, iż według badań wegetarianie żyją średnio o 10 lat dłużej niż osoby spożywające mięso.

„Nic nie przyniesie większej korzyści ludzkiemu zdrowiu oraz nie zwiększy szans na przetrwanie życia na Ziemi w tak dużym stopniu jak ewolucja w kierunku diety wegetariańskiej.” Albert Einstein

„Człowiek może zdrowo żyć nie zabijając zwierząt dla pożywienia. Dlatego też, jeżeli zjada mięso, uczestniczy w odbieraniu zwierzętom życia tylko po to, aby zaspokoić swój apetyt. Działanie takie jest więc niemoralne.” Lew Tołstoj

  • ekologia –  „produkcja” mięsa bardzo zanieczyszcza środowisko – zwiększa ilość dwutlenku węgla w atmosferze, przyczynia się do powiększania skali efektu cieplarnianego oraz zagraża bioróżnorodności, zużywa duże ilości wody pitnej. Zwierzęta potrzebują również dużych obszarów do tego, by zostać wyżywione – teren ten rozsądniej byłoby spożytkować na uprawę roślin, co pozwoliłoby wyżywić większą liczbę ludności i zmniejszyć groźny problem głodu.

Wegetarianizm – czy jest odpowiedni dla osób w każdym wieku? 

Prosta odpowiedź na to pytanie brzmi: „tak”. Pamiętać jednak należy, że tylko odpowiednio zbilansowana dieta (zarówno wegetariańska jak i mięsna!) jest zdrowa i bezpieczna.

Dieta wegetariańska dla osób sceptycznie nastawionych jest najcięższa do zaakceptowania w przypadku dzieci. Dlatego najlepiej powołać się na opinię autorytetu, w tym przypadku będzie to dyrektor Instytutu Żywności i Żywienia – Prof. dr hab. med. Mirosław Jarosz. W odpowiedzi na petycję w sprawie umożliwienia rodzicom wyboru diety wegetariańskiej lub wegańskiej w publicznych placówkach oświatowych (pismo z dnia 12.11.2012 r.), profesor napisał m.in.:

„Zarówno dieta tradycyjna jak i wegetariańska, w przypadku niewłaściwego jej zbilansowania niesie ryzyko niedoborów niektórych składników odżywczych i w konsekwencji złego funkcjonowania organizmu.”

„Dzieci na diecie wegetariańskiej spożywają większe ilości żelaza niż ich rówieśnicy czerpiący ten składnik z mięsa. Jego źródłem są przede wszystkim rośliny strączkowe, produkty zbożowe, jajka, warzywa, owoce, glony. (…)Wegetarianie mają niższe stężenia kwasów EPA i DHA w organizmie niż osoby na diecie tradycyjnej. (…)”

„Instytut Żywności i Żywienia nie jest przeciwny diecie wegetariańskiej, pod warunkiem, że jest dobrze zbilansowana, to znaczy zapewnia wszystkie składniki odżywcze zgodnie z zapotrzebowaniem danej grupy osób. (…)Prawidłowo zbilansowana dieta laktoowowegetariańska i laktowegetariańska zapewnia niezbędne składniki odżywcze i może być stosowana u dzieci i młodzieży.”

Rodzice zainteresowani dietą roślinną mogą poszukać więcej informacji na stronach:

  • wegetarianie.pl.
  • wegemaluch.pl,
  • wegedzieciak.pl – forum rodzin wegańskich i wegetariańskich,
  • veggie.pl.

A co z kobietami w ciąży? 

Kolejny problem z akceptacją diety pojawia się, gdy ciężarna kobieta informuje, że nie je mięsa. Która z wege-mam nie słyszała gróźb typu „dziecko będzie chore”, „na pewno nie rozwija się prawidłowo”…? A jak jest naprawdę? Czy zarzuty te mają jakiekolwiek podstawy? I jaki wpływ na zdrowie dziecka ma wegetariańska dieta mamy?

Ciąża jest stanem szczególnym – organizm kobiety ma w czasie jej trwania zwiększone potrzeby na składniki odżywcze. I to właśnie od ich zaspokojenia zależy zdrowie mamy i rozwijającego się w jej organizmie dziecka. Prawidłowo skomponowana dieta wegetariańska jest w stanie zapewnić wszystkie potrzebne do prawidłowego rozwoju płodu składniki.

– Badania naukowe nie potwierdzają u wegetarianek ani częstszych, ani rzadszych poronień niż u kobiet jedzących mięso.

– W roku 2010 w Klinice Pediatrii Instytutu „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, przeprowadzono badania na grupie 46 wegetariańskich dzieci w wieku od 1,4 do 7,6 lat. Wyniki dowodzą, iż dzieci na diecie wegetariańskiej i wegańskiej rozwijają się prawidłowo pod względem intelektualnym – ich średnia IQ jest nawet wyższa niż populacyjna.

– Waga i wzrost dzieci na diecie wegetariańskiej nie odbiegają od przeciętnej. Mali wegetarianie są ponadto mniej narażeni na otyłość niż ich rówieśnicy spożywający mięso.

Na zakończenie warto zacytować opinię dwóch prestiżowych organizacji ds. żywienia American Dietetic Association oraz Dietitians of Kanada. W przygotowanym przez te organizacje artykule czytamy: „właściwie zaplanowane diety wegetariańskie są zdrowe, spełniają zapotrzebowanie żywieniowe i posiadają liczne zalety zdrowotne przydatne w zapobieganiu i leczeniu niektórych schorzeń (…) Dieta wegańska i inne typy diet wegetariańskich są odpowiednie na wszystkich etapach życia, włączając okresy ciąży, karmienia piersią, niemowlęctwa, dzieciństwa i dojrzewania”. Stanowisko to podziela także Światowa Organizacja Zdrowia (WHO).

Sylwia Kuklińska