Nie mówi a jednak … mówi! – MUTYZM WYBIÓRCZY cz. I

Choć badania w Polsce niewiele mówią na jego temat, zaburzenie lękowe o podłożu genetycznym, nazywane "mutyzmem wybiórczym" po raz pierwszy zostało przedstawione w klasyfikacji DSM-IV (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) w 1994 roku.

Nie mówi a jednak … mówi!

Zaburzenie lękowe zwane "mutyzmem wybiórczym" charakteryzuje się tym, że dziecko nie mówi w określonych sytuacjach, w innych – zazwyczaj dobrze mu znanych / oswojonych – komunikuje się normalnie. Mówi zatem w domu, wśród rodziny, w kameralnym towarzystwie lub znajdując się w grupie dobrze znanych mu osób. Nie mówi: w przedszkolu, szkole, w nowym otoczeniu, którego nie zna. Dziecko rodzi się z predyspozycjami do mutyzmu, a sytuacja stresowa ujawnia objaw. Innymi słowy dzieci dziedziczą taką tendencję po kimś z rodziny nawet jeśli u nikogo w rodzinie ten lęk nie przybrał tak ekstremalnej formy. 

Pierwsze sygnały …

Pierwsze sygnały Rodzice mogą otrzymać np. od nauczyciela w przedszkolu, najczęściej bowiem właśnie tam dziecko odnajduje się w zupełnie nowym środowisku, z dala od znajomego, rodzinnego otoczenia. Ma przy tym względnie rozwiniętą mowę, która służy mu już praktycznie do biegłej komunikacji z równieśnikami oraz dorosłymi. Nauczyciel może zwrócić uwagę, że dziecko  w ogóle nie mówi. Zazwyczaj towarzyszy temu zaskoczenie Rodziców: "przecież w domu mówi normalnie", "buzia mu/jej się nie zamyka" etc.

Dziecko cierpiące na mutyzm nie krzyczy o pomoc. Cierpi w milczeniu. Charakteryzuje się perfekcjonizmem i ambicją. Może świetnie wykonywać szkolne testy. Może nawet przejdzie przez okres przedszkola i szkoły niepostrzeżenie, o ile zostanie uznane za dziecko idealne do prowadzenia. Ciche, obowiązkowe, niesprawiające kłopotów.

„Ja to bym mogła mieć całą klasę takich dzieci. Nie rozmawia, robi zadania”.

Takie dziecko będzie przez 3 godziny siedziało i na przykład budowało z klocków LEGO, a nauczyciel, co naturalne, powie rodzicom: „Jak on świetnie buduje!”. 

Każde wyjście na basen i wf. może oznaczać szczególny stres, ponieważ wówczas dodatkowo, oprócz momentu przejścia, trzeba się przebrać, rozebrać.

Na zajęciach prowadzonych w przedszkolu czy na terenie szkoły jest lepiej niż na zewnątrz. Dziecko z mutyzmem wybiórczym źle też znosi przerwy między lekcjami. Zazwyczaj stara się je przetrwać, stojąc pod ścianą. Dlatego nie mówmy, że z tego wyrośnie.

źródło: mutyzmwybiorczy.pl; domekelfow.pl

Tylko "cisza" ?

Dzieci oraz młodzież z mutyzmem wybiórczym boją się też spotkań z ludźmi, podczas których oczekuje się od nich komunikowania. Badania wskazują, że ponad 90 % takich osób równocześnie cierpi z powodu fobii lub lęku społecznego. Dzieci te mają jednoczesną trudność w porozumiewaniu niewerbalnym. Dlatego też kontakty społeczne są dla nich bardzo męczące, zwłaszcza ze względu na przytłaczające oczekiwania otoczenia.

Jakie jeszcze objawy możemy więc zaobserwować u dzieci z mutyzmem wybiórczym ?

  • dziecko nie mówi, kiedy czuje się niepewnie – mówi w sytuacjach, w których czuje się bezpiecznie;
  • dziecko może mieć problem z zabawą, jedzeniem przy jednym stole z innymi, lub w ogóle z jedzeniem i piciem czy rozbieraniem się;
  • dziecko może wstrzymywać potrzeby fizjologiczne, nie komunikować potrzeby udania się do toalety w określonych sytuacjach;
  • dziecko może wykazywać niechęć do aktywności fizycznej, mieć napięte ciało, chować się w kącie, na ławce podczas zbiorowych form aktywności fizycznej (taniec, zawody, rytmika, gra w piłkę);
  • dziecko często ma wymyślone przez siebie granice, według których, i w których obrębie potrafi funkcjonować normalnie (ustalanie tych granic odbywa się mniej lub bardziej świadomie);
  • dziecko nie lubi zmian; 

Możliwe jest także współwystępowanie zaburzeń z zakresu integracji sensorycznej.

Mutyzm wybiórczy, czy nieśmiałość?

Nieśmiałość ma związek z charakterem, temperamentem. Ludzie nieśmiali są małomówni wszędzie. W przypadku  mutyzmu wybiórczego dziecko w domu nie jest dzieckiem nieśmiałym. Osoba nieśmiała może podjąć decyzję świadomie: „Nie powiem, bo się wstydzę”, a osoba z mutyzmem wybiórczym jest poza decyzją, ponieważ chciałaby powiedzieć, ale nie może! Bardzo dużym błędem jest przeświadczenie, że dzieci z mutyzmem wybiórczym nie mówią bo chcą rządzić, nie chce im się np. odpowiadać na pytanie. W rzeczywistości jest jednak zupełnie na odwrót, dzieci te chcą i potrzebują mówić, ale nie potrafią.

Z czym jeszcze mylony jest mutyzm wybiórczy?

  • z nieśmiałością,
  • z upartością,
  • z autyzmem, 
  • z chęcią kontroli i manipulacji, 
  • z formą zachowania buntowniczego.

Jakiej grupy wiekowej dotyczy? Jak często jest obserwowany?

  • Mutyzm wybiórczy dotyczy wieku dziecięcego.
  • Najistotniejszym okresem dla rozpoznania i rozpoczęcia terapii tego zaburzenia jest wiek od 2 do 5 lat.  
  • Według badań dotyka on 0,7 jednostek na 1000.

Gdzie szukać pomocy?

  • psycholog, logopeda w placówce przedszkolnej, szkolnej, 
  • psycholog w poradni zewnętrznej, 
  • mutyzmwybiorczy.pl

Powiązane artykuły:

 

Literatura:

  • Bergman, R, Piacentini, J. i McCracken, J. (2002) Prevalence and Description of Selective Mutism in a School-Based Sample. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 41:938-946. 
  • Black, B. i Uhde, T. (1995), Psychiatric characteristics of children with selective mutism: a pilot study. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 34: 847-856. 
  • Miller, J.J. (2004) Children who suffer in silence. 
  • Shipon-Blum, E. (2006) Selective mutism stages of social comunication comfort scale sm-sccs. 
  • Stanley, Ch. (2002) The top ten myths about selective mutism.

konsultacja z: Dominika Różycka – Glińska

red. twt / źródło fot. photl.com