Ortografia – pomóż dziecku zrozumieć jej zasady! cz. II ROZDZIELNA PISOWNIA PARTYKUŁY „NIE”

Początki nauki zasad ortograficznych to dla dziecka „czarna magia”! Coś, co dla nas jest oczywiste, dla dziecka jest zupełną nowością. Nie czytało w życiu jeszcze wielu książek, nie zdążyło się „opatrzeć” z wyglądem wyrazów. Jako początkujący użytkownik pisanego języka, dziecko może mieć poważne trudności ze zrozumieniem i zastosowaniem niektórych zasad.

Definicja: „nie” to partykuła występująca przed głównym składnikiem zdania lub równoważnikiem zdania, zmieniająca jego treść na przeciwną.

źródło: SJP

Teoria dla dziecka

pisownia z nie - dziecko2

Rymowanka dla dziecka

podtytuł 2

Teoria dla Rodzica

„NIE” piszemy rozdzielnie z czasownikami.

Przykłady: nie mieszkać, nie pracować, nie iść, nie bawić się, nie siedzieć, nie spać.

Wyjątki! 

Czasowniki utworzone od rzeczowników z przedrostkowym „nie”: niepokoić (od „niepokój), niewolić (od „niewola”).

Niedomagać, nienawidzić, niedowidzieć.


„NIE” piszemy rozdzielnie z brak, można, potrzeba, trzeba, warto, wiadomo, wolno (które mają znaczenie czasownikowe)

Przykłady: nie brak, nie można, nie potrzeba, nie trzeba, nie warto, nie wiadomo, nie wolno.


„NIE” piszemy rozdzielnie z imiesłowami przysłówkowymi zakończonymi na –ąc i –łszy, –wszy oraz formami nieosobowymi zakończonymi na –no, –to.

Przykłady: nie jedząc obiadu przez tydzień; odpowiedziała nie usłyszawszy pytania do końca; zjadła słodycze nie zjadłszy obiadu do końca; nie sprawdzono tej klasówki dokładnie; nie wykryto w pracy żadnych błędów.


„NIE” piszemy rozdzielnie z liczebnikami.

Przykłady: nie dwoje dzieci, ale troje, nie dwa, wygrana wyniesie nie trzy miliony, ale cztery.

Wyjątki! Niejeden, ale wielu!


„NIE” piszemy rozdzielnie z zaimkami.

Przykłady: nie to, nie tamto, nie tu, nie wszędzie, nie on, nie ja, nie każdy, nie nasze.

Wyjątki! Nieco, niecoś, niejaki, niektórzy, poniektórzy, nieswój (= niezdrów), niewieleniewielu.


„NIE” piszemy rozdzielnie z wyrażeniami przyimkowymi.

Przykłady: nie dla nas; nie z nimi; nie przez każdego; nie o Ani; nie w domu; nie za długo;nie na czasie.

Wyjątki! Niezadługo (= wkrótce).


„NIE” piszemy rozdzielnie z rozdzielnie przed przysłówkami niepochodzącymi od przymiotników: nie bardzo; nie całkiem; nie dosyć; nie dziś; nie tylko; nie wczoraj; nie wnet; nie zaraz.

Przykłady: nie bardzo chciało jej się iść na to spotkanie; nie całkiem był przekonany do jej pomysłu, nie dosyć itp.

Wyjątki! Niebawem, niezbyt.


 „NIE” piszemy rozdzielnie z przymiotnikami w stopniu wyższym i najwyższym.

Przykłady: nie lepiej, nie najlepiejnie łatwiej, nie najłatwiejnie gorzej, nie najgorzej.


 „NIE” piszemy rozdzielnie w sytuacji przeciwstawnia dwóch stanów rzeczy

Przykłady: narzeczona to jeszcze nie żona; nie las, tylko puszcza; to nie matka, ale babcia tej dziewczynki; to nie przyjaciółka, skoro tak postępuje; święto nie święto, zawsze ubiera się elegancko; nie czarne, ale białe; była wysoka, lecz nie szczupła; wcale nie śmieszny ten żart.


 Podane zasady dotyczące pisowni zaprzeczonych imiesłowów przymiotnikowych są oparte na uchwale Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN z dnia 9 grudnia 1997 r.

Dominika Różycka – Glińska

polonistka