Profilaktyka logopedyczna – karmienie naturalne a karmienie sztuczne (cz.1)

Długoterminowe korzyści z karmienia piersią opisywane są zarówno w literaturze medycznej jak i tej tworzonej przez logopedów, psychologów czy pedagogów.  Jednocześnie obserwuje się wzrost świadomości matek i chęci pogłębiania przez nie wiedzy w tej dziedzinie.

Skutkiem kampanii edukacyjnych jest gwałtowane zainteresowanie tematyką karmienia piersi i  pojawienie się w Polsce nowych zawodów związanych z poradnictwem – konsultanta laktacyjnego oraz douli. Nadal jednak nieokreślona lub też niedoceniana jest rola logopedy. W procesie kształtowania prawidłowych wzorców ssania, które przekładają się na dobre nawyki motoryki artykulacyjnej, a w przyszłości poprawnej wymowy powinna być kluczowa.

W tym odcinku serii „Profilaktyka logopedyczna” postaram się przedstawić naukowe argumenty pokazujące plusy karmienia naturalnego oraz to czym w istocie ono jest dla noworodka. Być może będą one pomocne dla Rodziców zastanawiających się jaki sposób karmienia wybrać.

Szereg informacji na temat karmienia piersią znajdziecie Państwo również w artykułach położnej:

Uwarunkowania biologiczne

Za początki rozwoju odruchów przełykania, szukania i ssania uznaje się okres prenatalny (10-12 tydzień życia płodowego. Przygotowanie do podjęcia ssania piersi pojawia się między już 18 a 24 tygodniem. Polega na próbie poruszania językiem do przodu i tyłu. W tym czasie język wypełnia całą jamę ustną, więc bardziej zaawansowane formy aktywności są ograniczone. Dziecko szuka piersi już między 24 a 28 tygodniem życia płodowego. W reakcji na bodziec dotykowy odwraca głowę i otwiera usta. Dzięki temu mechanizmowi tuż po urodzeniu wyzwalany jest odruch ssania.

Noworodek ściąga wargi i bierze do ust dotykający go przedmiot (pierś, butelkę, palec, fragment skóry matki). Za ostatnie stadium trójetapowego odruchu ssania uważa się reakcję na obiekt dotykający górnej części ust . Pobudza on ruchy ssące. (Goddard Blythe 2011). Ten wczesny okres życia płodowego uznaje się za najważniejszy dla kształtowania się odruchów z głównych punktów twarzy. Ich obecność oceniana tuż po urodzeniu stanowi podstawę dla planowanych stymulacji (Stecko 2002). Z wielu przeprowadzonych badań wynika, iż u źródeł wczesnych trudności z karmieniem noworodków leżeć może brak kontaktu skóra do skóry tuż po narodzeniu. Udowodnione zostało, iż jest to związane ze stricte biologicznym, bardzo silnym odruchem szukania i ssania.

Kluczowa staje się pierwsza godzina od urodzenia, w której trakcie to zachowanie staje się bardziej celowe i dojrzałe. Usta noworodka są w gotowości- szeroko otwarte i przygotowane na chwycenie brodawki. W tym samym czasie, język  znajduje się na dnie jamy ustnej i jest przygotowany do ssania. Proces uczenia się przez dziecko może trwać nawet powyżej 15 minut, kiedy to noworodek zazwyczaj masuje pierś chwytając ją dłońmi, co pobudza wzrost poziomu oksytocyny, wyzwalającej wypływ pokarmu u matki. Dziecko prawidłowo przystawione ma wywiniętą dolną wargę, górną odchyloną, jego czubek nosa i broda dotykają piersi.

Odent (1997) zauważył, że jeśli u dzieci umieszczonych w inkubatorze wysiłki związane z poszukiwaniem piersi w pierwszych godzinach życia nie zostaną nagrodzone i zaspokojone, czynność szukania wygasa. Jeśli więc w okresie krytycznym nie zostanie podjęte ssanie, dziecko najprawdopodobniej będzie miało kłopoty z przyjmowaniem pokarmów (stąd te trudności u dzieci urodzonych przedwcześnie lub w złej kondycji). Francuski badacz twierdzi, iż początki relacji z matką zakłócone przez działanie czynników patogennych mogą trwale wpływać  na stan zdrowia dziecka. Wśród chorób psychosomatycznych, które mają podłoże zaburzeń u samego początku okresu noworodkowego wymienia m.in. chorobę wrzodowa, wrzodziejące zapalenie jelita grubego i niedoczynność tarczycy.

Również występowanie tzw. odruchów noworodkowych ma ogromne znaczenie w karmieniu piersią. Niektóre z nich pozwalają dziecku przysunąć się do piersi, inne zaś pomagają chwycić ją i ssać mleko.  Odruch kroczenia jest wykorzystywany do tego, by dziecko mogło poruszać się w kierunku piersi. Uruchomienie odruchów jest przede wszystkim związane ze stycznością ciała matki z przednią częścią podbródka, torsem, biodrami i stopami dziecka. Colson dowodzi , iż noworodki najlepiej ssą, gdy leżą na brzuchu. Pomaga im wtedy grawitacja. (Colson 2008).

Zdrowy noworodek reaguje na głos, zapach i twarz matki. Od pierwszych chwil rozpoznaje jej zapach, nawiązuje kontakt wzrokowy i odwraca się za głosem. Odnajduje pierś wykorzystując m.in. zmysł węchu. (Brazelton 2003) W razie oddalenia od matki pojawia się u dziecka specyficzny rodzaj krzyku (separation distress call), by pomóc ją zlokalizować. (Christensson, Cabrera, Uvnäs–Moberg, Winberg 1995). Dziecko reaguje na pierś uspokojeniem, ssanie zaspokaja zarówno jego głód jak i potrzeby emocjonalne. Produkowana oksytocyna wycisza je, a inne produkowane w tym czasie substancje wpływają na promowanie więzi między matką a noworodkiem. Wypracowanie tego typu bliskości przy karmieniu butelką nie jest niemożliwe, lecz wymaga wiele świadomego wysiłku oraz czasu. (Mohrbacher, Kendall-Tackett 2012).

Karmienie piersią a rozwój mowy i emocji

Warto zaznaczyć, iż różnice w technice ssania piersi a picia z butelki  prowadzą do różnic w dźwiękach wydawanych podczas jedzenia przez noworodki (nursing songs). Zrelaksowany noworodek wydaje ciche, gardłowe dźwięki, podobne do mruczenia. W zupełnie inny sposób działa na dziecko butelka- nie mająca zapachu matki, nie przypominająca w żadnym swym elemencie skóry (Newton 1971). Te doświadczenia mogą być pierwszymi prowadzącymi do harmonijnego rozwoju mowy.  Dziecko ssąc pierś pilnie obserwuje ruchy aparatu artykulacyjnego matki, kojarzy jej mowę i śpiew z czymś kojącym, przyjemnym.

Dlatego w całym tym procesie dużą rolę odgrywa spokojna, rozluźniona postawa matki karmiącej, jej cichy głos, skupienie na dziecku i jego potrzebach. Nursing songs to pierwsze samodzielnie wydawane dźwięki zadowolenia, poprzedzające gaworzenie i głużenie, dlatego tak ważne jest, by nie zakłócać procesu ssania piersi pośpiechem, rozkojarzeniem i zdenerwowanie. Stres hamuje zarówno proces laktacji jak i działa niekorzystnie na niemowlę. Ma być to czas wyjątkowej bliskości, wyciszenia i skupienia.

W społeczeństwach pierwotnych, w których dzieci pozostają w ścisłym kontakcie z matką poprzez noszenie w chuście zaobserwować można szereg zjawisk związanych z sytuacją emocjonalną dziecka i matki. Są oni wzajemnie nastawieni na poszukiwanie kontaktu i odczytywanie swoich potrzeb. Dziecko noszone w chuście mniej płacze, a w wieku kilku miesięcy może wręcz samo decydować o tym, kiedy chce być karmione. Jest spokojniejsze, gdyż  dąży do stworzenia sobie strefy komfortu. Stąd też moda na chusty, która przenika powoli na grunt europejski i amerykański i stanowi filar filozofii rodzicielstwa bliskości (attachment parenting).

Podsumowując, chciałabym się skupić na roli, jaką może spełnić logopeda pomagający Rodzicom w wyborach dotyczących karmienia oraz trudnościach związanych z nim. Zachęcam do korzystania z porad logopedycznych w zakresie oceny odruchu ssania oraz (gdy zdecydujemy się na dokarmianie)- z porad na temat wyboru butelki, której  używanie nie wpłynie negatywnie na zgryz Malucha.

Iwona Sołtys

logopeda

sinus medical

 

Literatura:
  1. Goddard Blythe S., Jak osiągnąć sukcesy w nauce? Uwaga, równowaga i koordynacja, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011, str.126-129.
  2. Stecko E., Zaburzenia mowy dzieci- wczesne rozpoznawanie i postępowanie logopedyczne, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2002, str. 15.
  3. Odent M., Odrodzone narodziny, Niezależna Oficyna Wydawnicza, Warszawa 1997, str. 72-74.
  4. Łodykowska E., Bieńkowska S., Poradnik laktacyjny, wyd. Szpitala Specjalistycznego im. Świętej Rodziny,
  5. Warszawa 2013.
  6. Odent M., Ibidem, str. 79.
  7. Colson S., Meek J.H, Hawdon J.M,Optimal positions for the release of primitive neonatal reflexes stimulating brestfeeding, Early Human Development 2008, str. 441-449.
  8. Brazelton B., Emocjonalny i fizyczny rozwój twojego dziecka przez pierwsze lata życia: punkty zwrotne, Amber, Warszawa 2003 str. 30-40.
  9. Christensson K., Cabrera T., Christensson E., Uvnäs–MobergK., Winberg J., Separation distress call in the human neonate in the absence of maternal body contact, Acta Pediatrica 1995, 84: 468-473.
  10. Mohrbacher N., Kendall-Tackett K., Karmienie piersią. Siedem naturalnych prawd, Zysk i S-ka, Poznań 2012
  11. Newton N., The uniqueness of human milk. Psychological differences between breast and bottle feeding.   The American Journal of Clinical Nutrition, 1971, Aug;24(8) str. 993-1004.