Świadczenia rodzinne – część II: Zasiłek rodzinny

zasiłek rodzinnypoprzedniej części artykułu omówione zostały ogólne zagadnienia związane z tematyką świadczeń rodzinnych.  Teraz zostaną  przybliżone pierwsze, a zarazem najbardziej „popularne” ze świadczeń tego typu – zasiłek rodzinny oraz dodatki do niego. 

Zasiłek rodzinny

Zasiłek rodzinny uregulowany został w rozdziale drugim Ustawy z dnia 23 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.  Podstawowym celem jego przyznawania jest częściowe pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem dziecka do ukończenia przez nie  18 roku życia; ukończenia nauki w szkole, nie dłużej jednak niż do 21 bądź 24 roku życia (jeżeli dziecko kontynuujące naukę w szkole lub szkole wyższej legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności).

Komu przysługuje zasiłek rodzinny

Najprościej mówiąc, przysługuje rodzinom posiadającym co najmniej jedno dziecko i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Wśród podmiotów uprawnionych do otrzymania zasiłku  rodzinnego ustawodawca wymienia rodziców bądź jednego z rodziców albo opiekunów prawnych  lub faktycznych dziecka, a także osoby uczące się (w szkole lub szkole wyższej, ale nie dłużej niż do ukończenia przez taką osobę 24 roku życia).  Istotne jest również kryterium dochodowe. Tak  jak wspomniane zostało już w pierwszej części artykułu,  zasiłek rodzinny przysługuje  powyższym osobom tylko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, lub dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 539 zł miesięcznie, a w przypadku rodzin z dzieckiem niepełnosprawnym 623 zł. Pod uwagę brany jest dochód osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a także zmiany dochodowe (czyli uzyskanie bądź utrata dochodu). Szczegółowe zasady obliczania dochodu dla potrzeb świadczeń rodzinnych reguluje artykuł 5 wyżej wymienionej ustawy.

Kiedy zasiłek nie przysługuje

W artykule 7 ustawy wymienione zostały przesłanki, których spełnienie uniemożliwia otrzymywanie zasiłku rodzinnego. I tak, zasiłek nie przysługuje, kiedy dziecko lub osoba ucząca się pozostają w związku małżeńskim; zostały umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, lub dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej, a także, gdy pełnoletnia osoba ucząca się albo dziecko jest uprawnione do zasiłku na własne dziecko. Nie otrzymamy zasiłku również wtedy, kiedy przysługuje on nam za granicą (chyba, że dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym pomiędzy państwami albo przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego stanowią inaczej). Jeśli chodzi o osoby samotnie wychowujące dzieci, zasiłek nie przysługuje, jeżeli takiej osobie nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica. Zgodnie z ustawą, wyjątkami są tu sytuacje, gdy: drugi rodzic (lub oboje rodzice) nie żyją; ojciec dziecka jest nieznany; sąd oddalił powództwo o świadczenie alimentacyjne od drugiego rodzica lub zobowiązał jednego z rodziców do całkowitego ponoszenia kosztów utrzymania dziecka, a drugiego rodzica nie zobowiązał do świadczenia alimentacyjnego. W takich przypadkach zasiłek, po spełnieniu pozostałych kryteriów, przysługuje.

Wysokość zasiłku

Jest uzależniona od wieku dziecka, na które jest on pobierany. Zasada jest taka, że im starsze jest dziecko, tym większa kwota zasiłku będzie przyznana. I tak, na dzieci do ukończenia 5 roku życia zasiłek od 1 listopada 2012 r. wynosi 77 zł; od 5 do 18 roku życia 106 zł; od 18 do 24 roku życia- 115 zł miesięcznie.

Informacje praktyczne

Zasiłek przyznawany jest na tzw. okres zasiłkowy. Okres ten liczy się od 1 listopada danego roku, do 31 października następnego roku kalendarzowego. Wnioski o przyznanie zasiłku rodzinnego można składać we właściwym Urzędzie Gminy bądź Ośrodku Pomocy Społecznej najwcześniej na 2 miesiące  przed rozpoczęciem nowego okresu zasiłkowego. Do wniosku należy dołączyć dokumenty potwierdzające sytuację rodzinną i dochody. Mogą być to np.  oświadczenia o niepełnosprawności, zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o dochodach, odpisy aktów urodzenia dzieci, zaświadczenia o pobieraniu nauki w szkole dzieci powyżej 18 roku życia, odpisy orzeczenia o zasądzeniu alimentów, a także inne. Szczegółowych informacji udzielają podmioty realizujące świadczenia rodzinne w danej gminie. Warto wiedzieć, że nawet,  jeżeli dochód przekroczy wyznaczony próg o kwotę niższą bądź równą kwocie najniższego zasiłku rodzinnego przysługującemu w okresie na jaki zasiłek był ustalony (czyli aktualnie nie więcej niż 77 zł), zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli w poprzednim okresie zasiłkowym również przysługiwał.

Dodatki do zasiłku rodzinnego

Należy pamiętać, że dodatki te może otrzymać tylko osoba, która ma prawo do zasiłku rodzinnego, po spełnieniu dodatkowych warunków.  Nie ma możliwości otrzymania samych dodatków do zasiłku, ponieważ są one jedynie świadczeniem dodatkowym i nie mogą być przyznawane samoistnie. Poniżej zamieszczamy zestawienie ustawowych dodatków do zasiłku rodzinnego.

 

Nazwa  dodatku do zasiłku rodzinnego Podmioty uprawnione do otrzymania dodatku Warunki do otrzymania dodatku Wysokość* Dodatkowe informacje
Z  tytułu urodzenia dziecka matka/ojciec/opiekun prawny/opiekun faktyczny dziecka do 1 r.ż. (jeśli dodatku nie przyznano rodzicom lub opiekunowi prawnemu) -narodziny dziecka-prawo do zasiłku rodzinnegoudokumentowane pozostawanie matki  pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu; w przypadku opiekunów prawnych i faktycznych nie ma tego wymogu 1000 zł/ dziecko dodatek jednorazowy
Z tytułu opieki nad dzieckiem w czasie korzystania z urlopu wychowawczego matka/ojciec/opiekun prawny/opiekun faktyczny dziecka – prawo do zasiłku rodzinnego-uprawnienie do urlopu wychowawczego,-niekorzystanie z zasiłku macierzyńskiego w okresie urlopu wychowawczego,- min. 6 mcy pozostawania w stosunku pracy bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego

– brak podjęcia/ kontynuowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, uniemożliwiającej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w trakcie urlopu wychowawczego

– dziecko nie może być umieszczone w placówce zapewniającej całodobową opiekę (oprócz podmiotów wykonujących działalność leczniczą)

– nie zaprzestano sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem także  z innych powodów

400 zł dodatek wypłacany co miesiąc; nie dłużej niż 24 mce/36 mcy, gdy sprawowana jest opieka nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym w czasie jednego porodu/72 mce w przypadku opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym
Samotnego wychowywania dziecka matka/ojciec/opiekun prawny/opiekun faktyczny dziecka samotnie wychowujący dziecko / osoba ucząca się – prawo do zasiłku rodzinnego- jeśli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców-w przypadku osoby uczącej się, jeżeli oboje rodzice nie żyją 170 zł/dziecko (max. 340 zł na wszystkie dzieci)+ 80 zł (niepełnosprawne dziecko, max. 160 na wszystkie dzieci)+50 zł (max. 100 zł na wszystkie dzieci), jeżeli dochód nie przekracza 50% kwoty z art. 5 ust. 1 i 2 Ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dodatek wypłacany co miesiąc
Wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej  matka/ojciec/opiekun prawny/opiekun faktyczny dziecka – prawo do zasiłku rodzinnego- rodzina wielodzietna 50 zł/dziecko Dodatek wypłacany co miesiąc, przysługuje tylko na 3 i każde następne dziecko uprawnione do zasiłku rodzinnego
Kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego matka/ojciec/opiekun prawny/opiekun faktyczny dziecka/osoba ucząca się – prawo do zasiłku rodzinnego-dziecko nie ukończyło 16 r.ż. w przypadku orzeczenia o niepełnosprawności–powyżej 16 r.ż, ale nie dłużej niż do ukończenia 24 r.ż., w przypadku orzeczenia o umiarkowanym bądź znacznym stopniu niepełnosprawności 50 zł ( do 5 r.ż.)70 zł (5-24 r.ż.) Dodatek wypłacany co miesiąc
Rozpoczęcia roku szkolnego matka/ojciec/opiekun prawny/opiekun faktyczny dziecka/osoba ucząca się – prawo do zasiłku rodzinnego-dziecko uczące się lub rozpoczynające roczne przygotowanie przedszkolne 100 zł Dodatek wypłacany raz w roku; wniosek trzeba złożyć do dnia zakończenia okresu zasiłkowego, w którym rozpoczęto rok szkolny/przygotowanie przedszkolne
Podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania matka/ojciec/opiekun prawny/opiekun faktyczny dziecka/osoba ucząca się – prawo do zasiłku rodzinnego-zamieszkiwanie lub dojazd dziecka/ osoby uczącej się do  miejscowości, gdzie znajduje się siedziba szkoły ponadgimnazjalnej, szkoły artystycznej, a w przypadku niepełnosprawnych dzieci/ osób uczących się, także szkoły podstawowej lub gimnazjum 40 zł/dziecko na dojazd do szkoły w innej miejscowości80 zł/dziecko w przypadku  zamieszkiwania w miejscowości siedziby szkoły Dodatek wypłacany co miesiąc, przez 10 miesięcy w roku- od września, do czerwca kolejnego roku kalendarzowego

 

*Przypominamy, że w  niektórych gminach Polski wysokość dodatków jest wyższa niż ustawowo określone kwoty. Ustawodawca przyznał gminom prawo do przyznawania wyższych dodatków, są one wtedy finansowane z własnych środków danej gminy.

Magdalena Janecka
prawnik

Bibliografia:

  1. Ustawa z dnia 23 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 922 z późn. zm.).
  2. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r., poz. 3).
  3. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012 r., poz. 959).
  4. Korcz-Maciejko A., Maciejko W., Świadczenia rodzinne. Komentarz, Warszawa 2008.
  5. Lewandowicz-Machnikowska M., Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków, PiZS 2005, nr 12.
  6. Nitecki S., Świadczenia rodzinne. Procedura i tryb przyznawania, Wrocław 2009.