Testy na ojcostwo a wybór wiarygodnego laboratorium – na co zwrócić uwagę?

Z założenia każde laboratorium, które przeszło kompletny proces rejestracji jako podmiotu leczniczego powinno spełniać określone wymogi, posiadać sprzęt oraz odpowiednie procedury, które gwarantują prawidłowość wystawianych wyników. To podstawa, którą każde laboratorium powinno spełnić.

W przypadku testów na ojcostwo, analizy wykonywane są zazwyczaj na podstawie gotowych zestawów odczynników, co znacznie upraszcza sprawę tym bardziej, że opatrzone są one szczegółową instrukcją użytkowania.

Zatem, jakie cechy laboratorium mogą mieć istotne znaczenie dla pewności wystawienia prawidłowych wyników?

Przede wszystkim doświadczenie kluczowych pracowników wykonujących testy.

Wiedza dotycząca przeprowadzania testów na ojcostwo nie jest zwykle przekazywana w trakcie studiów – podczas wykładów czy ćwiczeń. Można ją zdobyć tylko odbywając praktykę zawodową w specjalistycznym laboratorium.

Doświadczenie w zakresie ustalania ojcostwa zdobywa w się latami. Podczas praktyki zawodowej można spotkać się z wieloma niejednoznacznymi przypadkami, które mogą być nieprawidłowo zinterpretowane czy zakwalifikowane przez pracownika z niedostatecznym doświadczeniem.

Do takich sytuacji należą przede wszystkim przypadki, gdzie rozpatrywanych jest dwóch braci jako potencjalnych ojców danego dziecka lub też niektóre analizy ojcostwa oparte na podstawie materiału tylko od domniemanego ojca i dziecka.

Przy bliskim pokrewieństwie zachodzącym pomiędzy badanymi osobami trzeba ostrożnie analizować wszelkie dane, gdyż tak zwane „niuanse” są w stanie zaważyć na pewności wydanego wyniku.

Doświadczony pracownik laboratorium jest w stanie trafnie podejmować decyzję o włączeniu do badania materiału od matki, jeśli to konieczne lub zaproponować rozszerzenie analizy genetycznej o dodatkowe markery czy też powtórzeniu analizy. Jest on również w stanie wydać wiarygodny i jednoznaczny wynik w sytuacji, gdy ma do czynienia ze słabej jakości próbką np. próbką zawierającą śladową ilość DNA.

Czasami laboratorium musi poradzić sobie z materiałem, który zawiera zmieszane DNA pochodzące od co najmniej 2 osób. W takich sytuacjach dokonywana jest separacja indywidualnych profilów DNA. a następnie analiza porównawcza z materiałem, którego pochodzenie jest znane.

Kolejną istotną kwestią jest wdrożenie wewnętrznych procedur kontroli każdego z etapu badania – poczynając od momentu otrzymania próbek aż po wydanie wyniku.

W gestii laboratoriów leży wdrożenie odpowiednich procedur, gwarantujących prawidłowy obieg próbek od początku do końca zlecenie. Ponadto, cały proces laboratoryjny powinien być na tyle zautomatyzowany, aby wykluczyć ewentualny błąd ludzki. Dzięki automatyzacji można w dość krótkim czasie porównać wszystkie profile DNA uzyskane z danej partii, po to aby wykluczyć przypadkową zamianę próbek. Automatyzacja pozwala również na sprawdzenie czy w danym laboratorium był badany już wcześniej konkretny profil DNA.

Automatyzacja i stosowanie kontroli ma istotne znaczenie przy każdym zleceniu, a zwłaszcza w przypadku wyniku wykluczającego ojcostwo. W takich sytuacjach analiza powinna być przeprowadzona dwukrotnie, poza tym automatyczny system analizy wszystkich profilów uzyskanych w danej partii powinien porównać czy przykładowo profil dziecka z jednego zlecenia nie jest zgodny z profilem mężczyzny z innego zlecenia.

Mogłoby się wydawać, że wysoce specjalistyczny sprzęt laboratoryjny jest kluczowym czynnikiem gwarantującym wiarygodność wydawanych wyników. To jednak doświadczenie zespołu laboratoryjnego oraz przyjęte przez niego procedury bezpieczeństwa i kontroli są najważniejszym ogniwem, będącym gwarantem jakości tak często podkreślanej przez laboratoria.

Barbara Prokurat

ekspert do spraw ustalania ojcostwa i pokrewieństwa (biegły sądowy)

testDNA Services Sp. z o.o.

Bez tytułu