Wcześniaki – losy najmniejszych pacjentów

Wcześniactwo

Wcześniejsze urodzenie się dziecka wpływa na jego zdrowie nie tylko w pierwszych godzinach życia, ale także może mieć swoje konsekwencje w przyszłości.

Wcześniaki są najliczniejszą grupą pacjentów dziecięcych. Przedwczesny poród jest jedną z głównych przyczyn śmiertelności i zachorowalności niemowląt (dane Fundacji Wcześniak).

Przedwczesne urodzenie jest przyczyną słabszego rozwoju narządów wewnętrznych. Konsekwencją wcześniactwa w późniejszych latach mogą być również m.in. trudności
w uczeniu się i zaburzenia ruchowe, mózgowe porażenie dziecięce, deficyt sensoryczny, problemy układu krążenia, cukrzyca i alergie. Przedwczesne urodzenie podwyższa także ryzyko zaburzeń umysłowych, w tym także w życiu dorosłym.

Czynniki zwiększające ryzyko wcześniactwa

Można wyodrębnić trzy grupy ryzyka. Te związane ze stylem życia to m.in. palenie papierosów i spożywanie alkoholu przez kobietę w ciąży, zażywanie narkotyków, wysoki poziom stresu, późna opieka lekarska w okresie ciąży czy brak wsparcia społecznego.

Do czynników o charakterze medycznym zalicza się infekcje dróg moczowych
i pochwy, wysokie ciśnienie krwi, cukrzycę, zaburzenia krzepnięcia krwi, niedowagę lub otyłość.

Czynnikami demograficznymi są wiek matki poniżej 17. lub powyżej 35. roku życia, niski status społeczno-ekonomiczny.

Niemowlęta urodzone przedwcześnie to nie tylko „mali pacjenci”

Edukacja rodziców oraz opracowanie właściwych standardów opieki to działania niewystarczające. Oprócz tego szpitale powinny tworzyć i modernizować oddziały intensywnej terapii noworodka.

– Dzieci, które przyszły na świat z nie w pełni rozwiniętymi zdolnościami przeżycia, potrzebują odpowiedniej przestrzeni, ciszy, spokoju, a przede wszystkim obecności rodziców – mówi Silke Mader, przewodnicząca Rady Fundacji EFCNI i jedna
z autorek raportu EFCNI „W trosce o dzień jutrzejszy”, w którym po raz pierwszy zgłoszono postulat opracowania jednolitych w całej Europie standardów opieki nad noworodkiem.

Współczesne oddziały intensywnej opieki rzadko kiedy w pełni zaspokajają specyficzne potrzeby dotkniętych wcześniactwem dzieci oraz ich rodzin. Szczególnie jest to widoczne w kwestii aranżacji sal szpitalnych i w samej organizacji opieki, niesprzyjającej rozwojowi niemowlęcia i prowadzeniu życia rodzinnego.

– Z tego powodu nasz raport zawiera także rekomendacje dotyczące projektu pomieszczeń oddziałów intensywnej opieki – wyjaśnia Silke Mader. Na przykład, w każdym oddziale intensywnej terapii noworodka należy stosować się do odpowiednich norm niskiej intensywności światła i hałasu, co pomaga rozwijać się najmniejszym i najbardziej wrażliwym dzieciom. Wykazano, że czynniki stresogenne, tj. światło i hałas wpływają negatywnie na rozwój mózgu wcześniaków[v]. Pośród inkubatorów i sprzętu medycznego powinno być wystarczająco dużo miejsca na kangurowanie i bliski kontakt fizyczny z rodzicami, kiedy noworodek kładziony jest na piersi dorosłego. Te praktyki wspomagają rozwój zmysłów węchu i dotyku wcześniaków. Rodzicom należy zapewnić warunki umożliwiające całodzienne przebywanie z dzieckiem, gdyż to pomaga mu przetrwać trudne początki życia po urodzeniu.

Dobra opieka – bez niepotrzebnego stresu

Innym ważnym aspektem są warunki pracy personelu medycznego oddziału intensywnej terapii.

Jeśli zespół pracowników medycznych wykonuje swoje zadania z większą satysfakcją i w mniejszym stresie, zmniejsza się prawdopodobieństwo popełnienia przez nich błędów, a zwiększa efektywność ich pracy. Sprzyja temu dobrze zaaranżowane miejsce pracy, zaprojektowane w ujęciu „holistycznym”, gdzie jest ułatwiony dostęp do aparatury medycznej oraz lepsze warunki do zachowania higieny, np. poprzez umożliwienie większej swobody poruszania się czy zredukowania plątaniny kabli. Podobnie pozytywnie oddziałuje na pracowników oddziałów intensywnej opieki posiadanie kawałka własnej przestrzeni dostępnej tylko dla personelu.

Wcześniactwo jest poważnym problemem ogólnoświatowym?

W Polsce rocznie rodzi się 314 000 dzieci, z czego 6,7% przedwcześnie, a więc przed 37. tygodniem ciąży.

Spośród wszystkich rodzących się w ciągu roku dzieci 5,5% ma masę poniżej 2,5 kg, w tym 0,46% to dzieci z masą 500–999 g. Dzięki wprowadzeniu w 1995 roku trójstopniowego systemu opieki perinatalnej, którego jednym z celów jest zapewnienie, aby porody dzieci z wagą poniżej 900 g odbywały się w szpitalach 3. stopnia poziomu opieki, wskaźniki te dynamicznie maleją.

Umieralność okołoporodowa w 2010 roku wyniosła w grupie dzieci urodzonych z masą 500–999 g 47,68%, a 4,13% w grupie dzieci z masą 1000–2499 g i 0,16% powyżej 2500 gram. Dwadzieścia lat temu (w 1990 roku) te liczby były dwukrotnie wyższe.
W grupie dzieci urodzonych z masą 500–999 g umieralność okołoporodowa wynosiła wtedy ponad 85,78% (źródło: Fundacja Wcześniak Rodzice-Rodzicom).

W Unii Europejskiej rodzi się każdego roku 500 000 wcześniaków – tj. jeden na dziesięć noworodków. Noworodki urodzone przedwcześnie stanowią największą grupę pacjentów dziecięcych w Europie. W zależności od kraju liczba porodów przedwczesnych w Europie waha się pomiędzy 6,3% a 11,4%.

W dniu 23 listopada 2011 r. w Parlamencie Europejskim w Brukseli z inicjatywy Fundacji Wcześniak oraz EFCNI odbyła się uroczysta prezentacja oraz podpisanie „Apelu o działanie na rzecz zdrowia wcześniaków”, którego celem jest poprawa jakości życia dzieci przedwcześnie urodzonych poprzez ujednolicenie standardów opieki na wcześniakami w całej Europie oraz opieka i wsparcie dla rodzin tych dzieci. Dwa miesiące temu Parlament Europejski na posiedzeniu grupy roboczej ponownie zajął się ta problematyką.

Światowy Dzień Wcześniaka

Światowy Dzień Wcześniaka (17 listopada 2012 r.) to globalny ruch, mający na celu podniesienie świadomości na temat wcześniaków, podkreślenie ciężaru przedwczesnego porodu, informowanie o prostych, sprawdzonych i efektywnych kosztowo rozwiązaniach i wywołanie współczucia dla rodzin, które doświadczyły przedwczesnego porodu. W tym roku Światowy Dzień Wcześniaka jest obchodzony po raz drugi, a działania
z nim związane wspierają kampanię Każda Kobieta Każde Dziecko, kierowaną przez sekretarza generalnego ONZ Ban Ki-moona oraz akcję Odnowiona obietnica.

Przedwczesny poród jest naprawdę globalnym problemem dotykającym rodziny w całym świecie. Ponad sześćdziesiąt procent przedwczesnych porodów ma miejsce w Azji Południowej i Afryce Subsaharyjskiej, jednak problem porodów przedwczesnych nie ogranicza się tylko do krajów o niskim dochodzie, wśród
10 krajów z największą liczbą przedwczesnych porodów znajdują się na przykład Stany Zjednoczone i Brazylia.

O FUNDACJI WCZEŚNIAK

Fundacja Wcześniak Rodzice-Rodzicom powstała w 2003 roku z inicjatywy rodziców wcześniaka pod patronatem merytorycznym Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie. Od 2010 r. jest organizacją pożytku publicznego (KRS: 0000191989). Głównym obszarem działań jest szeroko rozumiana pomoc rodzicom dzieci urodzonych przed 36. tygodniem ciąży w postaci dostępu do informacji, fachowej literatury, grup wsparcia działających przy Programie Mentor, wsparcia finansowego oraz kontaktów
z innymi rodzicami wcześniaków zaprzyjaźnionych z Fundacją.

Fundacja opracowuje obecnie projekt uruchomienia Narodowego Centrum Wcześniaków, placówki medycznej, której celem ma być zapewnienie rodzicom dziecka, które ukończyło 12. miesiąc życia i zostało wypisane ze szpitala, możliwości otrzymania konsultacji medycznych i specjalistycznych w jednym miejscu, zapewnienie porad najlepszych specjalistów, prowadzenia szkoleń pediatrów, specjalistów i pielęgniarek w zakresie opieki nad wcześniakami, centralizacja danych dotyczących rozwoju dzieci urodzonych przedwcześnie.

Na stronie fundacji rodzice poznać mogą nie tylko historie innych rodzin, które poszerzyły swoje grono o wcześniaka, ale także przeczytać kilka rad psychologa o tym jak radzić sobie w tej nowej sytuacji.

Przydatne linki:

red. DRG