Aktualne zasady udzielania urlopów wychowawczych (2013)

1 października 2013 r. weszła w życie nowelizacja art. 186 kodeksu pracy, dotycząca urlopu wychowawczego. Nowa regulacja stanowi realizację obowiązków nałożonych na państwa członkowskie Unii Europejskiej przez dyrektywę Rady 2010/18/UE. Urlop wychowawczy od teraz  będzie przyznawany na nieco innych zasadach, niż do tej pory.

Komu przysługuje?

Prawo do urlopu wychowawczego przysługuje pracownikowi, który jest zatrudniony co najmniej 6 miesięcy – z tym, że do tego sześciomiesięcznego okresu zatrudnienia wliczają się poprzednie okresy zatrudnienia. Jeśli pracownik nabył przed urlopem wychowawczym prawo do urlopu wypoczynkowego, to urlop ten nie ulegnie przedawnieniu ani obniżeniu z powodu korzystania z urlopu wychowawczego.

Co ważne, każdemu z rodziców lub opiekunów dziecka przysługuje wyłączne prawo do jednego miesiąca urlopu wychowawczego. Prawa tego nie można przenieść na drugiego z rodziców lub opiekunów dziecka. Jeśli zatem  rodzice będą chcieli skorzystać z pełnego wymiaru urlopu wychowawczego, to 35 miesięcy tego urlopu będzie mogła wykorzystać np. matka dziecka, natomiast jeden miesiąc tego urlopu przypadnie ojcu dziecka. W przypadku gdy rodzice lub opiekunowie dziecka zechcą korzystać z urlopu wychowawczego jednocześnie, mogą to robić przez okres nieprzekraczający 4 miesięcy. Urlop może być wykorzystany co najwyżej w pięciu częściach.

Urlop wychowawczy w wymiarze do 36 miesięcy przysługuje rodzicowi dziecka jeżeli:

  • drugi rodzic dziecka nie żyje,
  • drugiemu rodzicowi dziecka nie przysługuje władza rodzicielska,
  • drugi rodzic dziecka został pozbawiony władzy rodzicielskiej albo taka władza uległa ograniczeniu lub zawieszeniu.

Urlop wychowawczy a przepisy przejściowe Opiekunowie i rodzice dziecka, którzy w trakcie zmiany przepisów korzystali jednocześnie z urlopu wychowawczego na dane dziecko, od momentu zmiany przepisów zyskali prawo do jeszcze jednego miesiąca urlopu, czyli różnicy pomiędzy tym co do tej pory gwarantowały poprzednie przepisy, a tym co wniosły nowe przepisy.

Podobnie jest z rodzicami, którzy korzystali z urlopu wychowawczego na dane dziecko w częściach – od dnia wejścia w życie ustawy mają prawo do wykorzystania jeszcze jednej części.

Co się zmieniło?

Dotychczas urlop wychowawczy mógł trwać do 3 lat i trzeba go było wykorzystać do momentu ukończenia przez dziecko 4 roku życia.  Zgodnie z nowym brzmieniem art. 186 K.p. wymiar urlopu  wynosi do 36 miesięcy (a więc de facto tyle samo), ale wydłużono możliwość jego wykorzystania- do ukończenia przez dziecko 5 lat. Wymiar podstawowego urlopu wychowawczego jest jednakowy dla wszystkich rodziców, niezależnie od faktu niepełnosprawności dziecka.

Istotną zmianą jest również  fakt, iż teraz każdemu z rodziców przysługuje wyłączne prawo do 1 miesiąca urlopu, którego nie może wykorzystać drugi rodzic lub opiekun dziecka. Oznacza to, że w przypadku, gdy całość urlopu chce wykorzystać matka, 1 miesiąc musi wykorzystać ojciec i na odwrót- jeżeli ojciec jest na urlopie wychowawczym, 1 miesiąc z 36 miesięcy przysługuje wyłącznie matce i nie może ona przenieść prawa do tego urlopu na ojca. Wyłączny urlop 1- miesięczny przepadnie, jeżeli nie wykorzysta go jedno z rodziców. W takiej sytuacji cały urlop wychowawczy będzie trwał maksymalnie nie 36, a 35 miesięcy. Ustawodawca przewidział jeden wyjątek. Jeżeli jedno z rodziców nie żyje bądź nie przysługuje mu władza rodzicielska, albo została ona zawieszona, ograniczona lub rodzic został jej pozbawiony, drugi rodzic może wykorzystać całe 36 miesięcy urlopu.

Do 1 października urlop wychowawczy można było wykorzystać maksymalnie w 4 częściach, teraz rodzice będą mogli  w dowolny sposób podzielić go na 5 części. Zmieniły się także zasady dotyczące jednoczesnego wykorzystywania urlopu wychowawczego przez oboje rodziców. Wcześniej rodzice mogli równocześnie przebywać na urlopie wychowawczym do 3 miesięcy, aktualnie okres ten wynosi maksymalnie 4 miesiące. W czasie korzystania z urlopu wychowawczego nie biegną bądź ulegają zawieszeniu terminy przedawnienia prawa do urlopu wypoczynkowego. Po powrocie z urlopu wychowawczego rodzic może więc wykorzystać urlop wypoczynkowy, do którego prawo nabył przed urlopem wychowawczym.

Warto dodać również, że od września 2013 r. obowiązują przepisy, na mocy których podobne uprawnienia do osób korzystających z urlopu wychowawczego uzyskały grupy, które do tej pory nie mogły korzystać z urlopu wychowawczego: ubezpieczeni w KRUS, bezrobotni, studenci, osoby prowadzące własną działalność gospodarczą, czy też zatrudnieni na umowach zlecenia. Takim rodzicom opiekującym się dziećmi do ukończenia 5 roku życia (a w przypadku dzieci niepełnosprawnych- 18 roku życia), składki na ubezpieczenia społeczne opłaca teraz państwo (odpowiednio, przez okres do 3 lat i do 6 lat w przypadku opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym). Są one  zróżnicowane w zależności od stażu ubezpieczeniowego. Szczegółowe informacje dotyczące zasad finansowania składek na ubezpieczenie społeczne dla osób sprawujących osobistą opiekę nad dzieckiem można uzyskać na stronie internetowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Znajdują się tam również wzory odpowiednich oświadczeń, które trzeba złożyć w ZUS, aby skorzystać z tego uprawnienia.

Wniosek o urlop wychowawczy

Zgodnie z obowiązującym od 1 października 2013 r. Rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 września 2013r.  w sprawie szczegółowych warunków udzielania urlopu wychowawczego (Dz. U. 2013, poz. 1139), wniosek o urlop wychowawczy trzeba złożyć u pracodawcy w formie pisemnej na 2 tygodnie przed rozpoczęciem okresu, w którym rodzic chce wykorzystać urlop wychowawczy. We wniosku należy określić datę rozpoczęcia i zakończenia urlopu wychowawczego, wskazać, jaki okres urlopu oraz ile części urlopu do tej pory wykorzystano na dane dziecko. Wniosek można wycofać poprzez złożenie pracodawcy pisemnego oświadczenia w tej sprawie, nie później niż na 7 dni przed datą rozpoczęcia urlopu wychowawczego. Jeżeli pracownik składa wniosek o urlop wychowawczy po dokonaniu czynności prawnej zmierzającej do rozwiązania umowy o pracę, wtedy pracodawca udziela urlopu wychowawczego na czas nie dłuższy, niż do rozwiązania umowy o pracę.

Źródła:

  1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. 1974 nr 24, poz. 141, z późniejszymi zmianami).
  2. Ustawa z dnia 26 lipca 2013 r. o zmianie ustawy- Kodeks pracy (Dz. U. 2013, poz. 1028).
  3. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2009 nr 205, poz. 1585, z późniejszymi zmianami).
  4. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 września 2013r.  w sprawie szczegółowych warunków udzielania urlopu wychowawczego (Dz. U. 2013, poz. 1139).

Artykuł współtworzony przez:

Magdalena Janecka (prawnik)

ifirma (mała księgowość internetowa)

ifirma400